SOCIAL - ማህበራዊ

Fundame Completion Party


In under seven months, Ethiopia Reads has constructed two schools and one library in the Kembata region of southwest Ethiopia. On Friday April 12th, the Fundame schools completion was celebrated by villagers near and far as an example of what a community can achieve when supported and guided effectively. 286 different community members banded together to create a structure that will serve the entire population for generations. The school is beautiful today, and with regular maintenance those aesthetic qualities will persevere for decades.


Sallamnesh and I installing the door

Before The Party


Jossi prepping his meat knives

Before The Party


A community leader takes the floor

The Party Starts

Fundame's new addition to its present 1-8, will provide greatly needed KG education for Fundame's children, as well as provide a base for further Ethiopia Reads programming in the area. Previously, children entered first grade with little to no exposure to even the “fidel” (alphabet). Consequently students quickly fall behind and over the coming years problems dangerously snowball. High rates of students drop out at an early age, while over 70 percent of those that continue onward are able to meet the national testing standards. What that means, less then 5 percent of the regions students enrolled in government public schools graduate from university. Pre KG and KG education offers an opportunity to better enable Fundame's children to succeed.

The school is almost completely built of organic materials. A well constructed wooden frame supports the schools walls and corrugated roofing. Walls consist of split timbers with multiple coatings of cob and plaster on the interior and cob and cement on the exterior. Meanwhile the flooring is created by the construction of a large cement slap sitting on top of a foundation of tightly compacted boulders. Doors and windows are made locally by Kembatan artisans, and 100% of the organic material used in the school construction was procured within five kilometers of where the school sits.

The Celebration:

The Celebration was a beautiful occasion, broken into numerous moments that will resonate with participants well into the future . Nearly 120 shamegalees (village elders) traveled to to the build. The community, lead by these village elders, each pitched in a small amount to purchase additional food and beverages for the celebration. The community felt strongly that the project and its supporters deserved a gradios party for a significant amount of the community. Fundame is the 4th school I have built with Ethiopia reads, yet this sort of community initiative is a first for me. Ejigu and I were both greatly moved by the communities decision, and shared our admiration following the presentation of the additional food and drink. During the program, five village elders, unprompted, used the occasion to further galvanize the community. Each spoke to different aspects of the process of bringing the project to fruition, however each returned to a central theme; the building of a stronger Fundame community.

Through ER's unique participatory leadership, and assimilation into the community, temporary workers didn't feel the disconnect that permeates through almost all other "foreign development" work in the region. ER invited the community into most facets of the management of the build. We requested that offer their own advice on building the school, and how best to effectively succeed in its completion. Village elders, community leaders and school administrators often met with Ejigu and myself to discuss concerns as well as offer constructive feedback through the entire build process. Meanwhile the entire ER field team lead through action as well as command. Sallamnesh, Tamesgin, myself and even Ejigu on occasion, worked alongside the Fundame community in show of solidarity. More importantly still, is ER's efforts in providing first hand training in multiple types of organic construction. Workers left the site not only with salary in their pocket, but also with skills that they could use to garner future employment. Even in construction its not just about the end product, but the process that creates it.

The program lasted nearly 3 hours, culminating in the devouring of tens' of kilos of freshly prepared lamb. It was a remarkable showing of community support. Going into the Ethiopian rainy season, Fundame's future beneficiaries and ER alike can rest assured that the school is in good hands. A dedicated community and organization, that will work together well into the future to ensure the high quality of early child education in the area.

Once again I want to take the time to thank the Moss family for its tireless effort to organize multiple fundraisers, and connect like minds to make this project possible. Their love and support has gone beyond what any organization could ask of its donors, and all of us here at ER, Fundame, and Azedebo thank you deeply.


The ER and Azedebo team waits for the procession of village elders.


Ejigu talking through what else ER Tesfa do ...


Presentation of the construction skill training completion certificates


People get recognized for their performance....


The ladies ready the ingredients and the fire


Trim the skin. Not the fat. That's where the flavors @!!!


Village elder talking about the importance of the community


The feast is almost getting ready to be served


AAshu was happy assisting in preparation ...


Village elders start flowing in


The Finished Product....

አዲሱ የዱራሜ ውሃ ፕሮጀክትና አንዳንድ የሰሞኑ ገንቢ እንቅስቃሴዎች

(By Mancho Kam; May 17, 2013)

አልፎ አልፎ በጣም ዘግይቶም ቢሆን የዜና ሽፋን የሚያገኘው የከምባታ ጠምባሮ ዞንና የዱራሜ ከተማ፣ ስሙ ከኋላቀርነት ጋርና ያለማደግ ተምሳሌት ወደመሆን መገፋቱ ያሳስበኝ ነበርና ትንሽም ቢሆን መልካም ዜና እንድሰማ አጥብቄ እናፍቅ ነበር፡፡ ከአንድ ሳምንት በፊት፣ የኢትዮጵያ ቴሌቭዥን የዱራሜን ስም ሲያነሳ ሰማሁና “ደሞ በምን ትነሳ ይሆን” እያልኩ በተከፈለ ሀሳብ ውስጥ ሆኜ ያልተሟላ ነገር ሰማሁ፡፡ ስለከነከነኝም፣ “ እስቲ ላጣራ” በሚል ደጋግሜ ስጠይቅ፣ አብዛኛው ያገሬው ተወላጅ ከልማት ጋር የተያያዘ ጥሩ ነገር ከሰማ ቆይቶ ነበርና ማንም ሊያምነኝ አልቻለም ነበር፡፡ እግዜር ምስጋና ይግባውና አዲሱ የዞኑ አስተዳዳሪ ከተሾሙ ወዲህ፣ ህዝብን ለልማት ስለማስተባበር፣ የተጀመሩ ስራዎችን በመከታተልና አዳዲስ ሃሳቦችን በመቀበል ረገድ ጥሩ እንቅስቃሴ እንዳለ የሚያሳዩ ሁኔታዎችን አንዳንድ ሰዎች እያነሱ ሲያወሩ መስማት ዛሬ እየተለመደ ነው፡፡ የከተማ ውስጥ ለውስጥ መንገድ ፕሮጀክት፣ የማዞሪያ ዱርጊ አስፋልት መንገድና አንዳንድ ጠቃሚ የሆኑ የልማት እንቅስቃሴዎች ለጆሮ ለመስማት እንኳን ብዙ የተናፈቁ ነበርና ስራቸው ቢጓተትም እንኳን ጅምሩ ይበል የሚያሰኝ ነው፡፡




Side View...

የዱራሜን ከተማ ውሃ ችግር ለመቅረፍ የሚደረገውን ጥረት በተመለከተ የደረሰኝ ዜናና በፎቶ የተደገፈ መግለጫ እጅግ በጣም የሚያበረታታ እንቅስቃሴ ሆኖ ነው ያገኘሁት፡፡ ከዚህም የተነሳ ያለወትሮዬ “እንደ ለማጅ ጋዜጠኛ” ወይም “እንደ ተራ አስተያየት ሰጪ” ከዚህ በላይ ያልኩትን ለማለት እንደበቃሁና ይህንን ዜና አድርጌ እዚህ ልለጥፈው መነሳሳቴን በዚሁ አጋጣሚ ላሳስብ እወዳለሁ፡፡

አዲሱ የዱራሜ ውሃ ፕሮጀክትን ስራ ያሸነፈው ተጫራች GTB Engineering የተባለው ኩባንያ ነው፡፡ ከሞላ ጎደል ያገኘሁት መረጃ እንደሚያሳየው፣ አጠቃላይ የፕሮጀክቱ ዋጋ 30,123,056.00 ሲሆን፣ 33.3 % በዞን አማካኝነት ፤ ቀሪው 66.7% በክልልና የእርዳታ ድጋፍ ባደረገው የጣሊያን መንግስት እንደሰሚሸፈን ያመለክታል:: በቁጥር ሲሸነሸን ከፊሉ በጀት የሚሸፈነው በክልሉ - 10,360,272፣ ዞን 13.3% - 2,065,841.35፣ የዱራሜ ከተማ አስተዳደር 11.1% - 1,724,123.24፣ የከተማው ውሃ አገልግሎት 8.9% - 1,382,405.12 በድምሩ ብር 15,532,641.76 ሲሆን፤ ቀሪው በክልልና በጣሊያን መንግስት እንደሰሚሸፈን ያመለክታል::

በስራ አፈጻጸሙ እስካሁን ካሳየው እንቅስቃሴ አንጻር የተሻለ ውጤት እንዳስመዘገበ የተመሰከረለት ኮንትራክተር አብዛኛውን ስራ ማገባደዱን ታዛቢዎች ከሰጡኝ መረጃ መረዳት ይቻላል፡፡ ለስራው አስፈላጊ የሆነው እቃ ሙሉ በሙሉ ወደስፍራው መድረሱ የሚያስደስት ነው፡፡ በእስካሁን ባለው ደረጃ ዋናው የውሃ መስመር ተዘርግቷል፤ የውሃ ማጠራቀሚያ 95% ተሰርቷል፤ የመሬት ውስጥ የውሃ ማጠራቀሚያ 95% የተጠናቀቀ ሲሆን፣ 2 ባለ300 ኪዩቢክ ሜትር የውሃ ገንዳዎች ስራ 95% ማለቁ ተገልጿል፡፡ የስርጭት መስመርን በተመለከተ 60% የተሰራ ሲሆን፣ የሳኒቴሽን ስራን በተመለከተ 30 % ያህሉ ያለቀ ሲሆን፣ ቀሪ የኤሌክትሮ መካኒካል ስራ ሊጀመር እንደሆነ ተያይዞ የደረሰኝ ዜና ያስረዳል፡፡







Note: ( I would like to thank my friends Berhanu Seso and and Ashenafi Sisay for helping me to find this pictures and some figures of the project.)

Ethiopian activist Bogaletch Gebre has won an international prize for her campaign to eradicate female genital mutilation (FGM)

Mar 22, 2015


Dr. Bagalech Gebre

Dr.Bogalech [She] was awarded the King Baudouin Prize in Belgium for confronting "culturally entrenched taboo subjects", the selection committee said. Ms Bogaletch helped reduce cases of FGM from 100% of newborn girls to less than 3% in parts of Ethiopia, it said. FGM is practised mainly in communities in Africa and the Middle East. Also known as female circumcision, it is seen as a traditional rite of passage and is used culturally to ensure virginity and to make a woman marriageable.

The above is abstract from BBC News. You may refere the following link for details.

School Learning Resources Project - Ethiopia

(By Best Bridge, Jul 13,2013)

BestBridge aspires to support disadvantaged students to succeed in school by providing them with essential learning resources. This Amacho-Wato School Learning Resources Project aims at improving education in Amacho-Wato village (Doyogna woreda, Kembata region in southern Ethiopia).
In preparation for the 2012/13 school year, BestBridge (UK) in collaboration with Roots Ethiopia (US) And Ethiopian Canadian Kids (CA) has set an ambitious goal to purchase reference books, desks, chairs and bookshelves for under resourced Amacho-Wato School. Teachers can use this tools to meet the expectations for learning, enable students to remain in school, successfully pass their exams, and continue their high school studies.
We believe this is an efficient and effective way to assist poor students struggling to pursue education in rural region of southern Ethiopia. We feel that providing these resources will enhance learning and teaching, increase students’ commitment to education, and make a positive impact on the community. It is our hope that global-mined citizens will see it in their hearts to make generous donations that allow us to deliver the much needed books before classes resume in September 2013. We encourage you to donate whatever amount you can; a single book average $15, the books drive in full $5,000, furniture in full $5,500 and the entire program including books and furniture is $10, 500. Donations can be made at secure DONATION PAGE. The full amount of your contribution is tax deductible, as Roots Ethiopia is a US registered charity exempt pursuant to 501(c)(3). To learn more about this project, please visit: You can also help us spread the word by forwarding emails, re-posting on Facebook & other social sites. For any questions or further details, please contact us at

Poject Background

Amacho-Wato is a small village, locally known as Amacho-Wato kebele, located in Kembata zone in southern region of Ethiopia. It is situated around 260 km south of the capital Addis Ababa, across the main road leading to Wolayita Sodo. The community has a small town center with basic amenities, essential business facilities, under-resourced health center, ill-equipped primary and secondary schools and vulnerable households affected by extreme poverty.
In order to meet the expectations for learning, the school has ambition of expanding the current secondary school to include high school grade levels, and furnishing its under-stocked library with adequate books, furniture and other learning resources suitable for all levels of students.
In year 2011, the school had 1505 students in Grades 1 – 8; a total of 755 boys and 750 girls. As there was no high school in the area, any student wishing to continue education past 8th grade, used to travel north to the town of Hosanna in Hadiya zone. Not only does this drain family resources due to transportation costs, but students from Doyogena woreda find it difficult to get admission in Hossana.
On May 10, 2012, representatives from WEEMA International, Roots Ethiopia and some Interested Individuals have visited the school and concluded that expanding the school is a top priority for the community.
In September 2012, grade 9 was added, enabling students to pursue education in their own community. Now the plan is to add grade 10 in September 2013. The school intends to register students for grade 10, and anticipates enrollment of more than 600 students.
In response to the request for science equipment, Ethiopian Canadian Kids has raised the needed money, purchased the supplies locally, and delivered the equipment to the school in September 2012.
In May 2013, Ethiopian Canadian Kids had visited the school, and feels a strong commitment to support students prepare for the 10th grade national exam. The school expressed the seriousness of lack of educational materials for their 9th and 10th grade. To respond to this critical issue, the Amacho-Wato Learning Resources Project is launched.


Thank you for your interest in shaping the future of Ethiopian children.

Web site:

Text-Books delivered to a rural school in Kembata, Ethiopia

(The Bridge To Ethiopia Team, 06/10/2013)

As proposed, the Amacho Wato secondary school in Kembata region has received 450 textbooks donated by our generous friends around the world. The books – 30 different titles covering a wide range of subjects – have arrived in a timely manner for the current school year, and landed safely at the hands of desperate students and teachers on Monday, 16th September 2013. The books will help students to prepare for their grade 10 national exam, and to continue their high school studies elsewhere in the country. Our next task is to furnish a study area – a small library – with book-shelves, chairs and tables. You will have a great opportunity to get involved. Please, stay tuned for our upcoming fundraising events and updates. In the meantime, please take a look at our campaign page and our donation page
Thank you all for your support and interest in shaping the future of poor children in Ethiopia.
The Bridge To Ethiopia Team

The School of Tomorrow’s 20th Anniversary Celebrations: A Momentous Event Worth Remembering

(By Tesfaye Habisso; February 10, 2014)

“Success has many fathers; Failure is an orphan.” “There is no gain without pain.”

The School of Tomorrow’s 20th Anniversary was celebrated with great pomp and gaiety at a grand function organized by the board of directors and the management committees of the school in the Millennium Auditorium on Bole Road, on February 09, 2014, in the presence of the guest of honor, the board of directors, management committees, teachers, staff members and auxiliary personnel, parents, students and many hundreds of invited guests. It was a tumultuous event began by the police band playing brass and percussion instruments and followed by hundreds of small children displaying various sports activities and dances to the audience. This was followed by speeches delivered by the Managing Director, Guest of Honor, UK NGO partner and former students of School of Tomorrow. A documentary film on the school’s 20 years journey was also shown and a special magazine on the same theme inaugurated. The event was also marked by the felicitation of the founding father and the school management committees whose vision has aided the school in scaling great heights in just 20 years and the recognition and awarding of prizes to senior teachers and other staff members who had rendered long years of meritorious service to the institution. Finally, a luncheon was served for the invited guests and the day-long program ended with concluding remarks and word of thanks by the Managing Director.

As the School of Tomorrow was celebrating its 20 glorious years of success in shaping and molding the next generation of leaders, throwing a huge anniversary celebration and party, that we all observed at the venue, was , indeed, the right way to commemorate the great years through the school’s two-decades old history of ups and downs, trials and tribulations, successes and failures. Yes, though the school had faced numerous setbacks and trying moments, hurdles and obstacles in the past two decades, it has always been able to overcome the odds and come out victorious and continue its vision and mission of providing quality education to the young generation of the country in a very reliable manner for the past 20 years.

A school anniversary is often a time to learn more about and celebrate the building, founders and significance that the school has rendered to the community and the city. It is worth noting at this juncture that the School of Tomorrow that started in 1994 with a humble beginning with just 30 students and three teachers, with the founding father, the late Mr. Woldekidan Forsido (may his soul rest in peace) as director and overall supervisor around the Lem Hotel neighborhood, 22-Mazoriya area in Addis Abeba, has now succeeded in opening 9 branches (the tenth branch school to open soon in Gulele sub-city) in different parts of Addis Abeba, enrolling 9,000 students and employing 11,000 teachers and support staff at these nine branches. Above all, the School of Tomorrow has proudly become one of the most sought-after educational institutions in Addis Abeba in particular and the whole country in general, topping many other schools in terms of the standard of quality education it offers to students and the number of outstanding students that it graduates annually in the yearly competitive examinations.


Thank you for your interest in shaping the future of Ethiopian children.

“SUCCESS HAS MANY FATHERS, FAILURE IS AN ORPHAN”; “THERE IS NO GAIN WITHOUT PAIN” are, I believe, two worth-noting quotations as regards the tortuous and challenging paths the School of Tomorrow has trodden before and the enviable achievement that it has recorded as of today. This is undoubtedly due to the current regime’s highly conducive policy environment in the area of public and private education but, most of all, because of the farsighted vision of the founder Mr. Woldekidan Forsido and the deep commitment as well as the tireless efforts of the school’s board of directors, directors and directresses, management committees, teachers, parents and all staff members in imparting quality education to the aspiring youth of the city and the country at large. Congratulations are in order to the board of directors, the directors and directresses and for all those stakeholders who have had contributed their due share and positively struggled toward achieving the life-long ideal of the school’s founding father: QUALITY EDUCATION IS THE KEY TO SUCCESS, materially, spiritually, and mentally. Yes, a big congratulations to the School of Tomorrow’s community who have, in one way or the other, contributed to the school’s great success. Be this as it may, it must be duly stressed loud and clear that success is not an end in itself but an ongoing process. Therefore, the need to avoid any complacency! The School of Tomorrow’s Community should be well aware of this cautionary note.

Lastly, I would like to recommend the following school anniversary ideas and activities for consideration by the board of directors and the school management committees for your future anniversary events:

A) Timeline Celebration

It is a good idea to gather current and former students to put together a school anniversary celebration with a timeline theme. For instance, invite students who attended the local high school 10, 15 or 20 years ago to talk about their school experiences (e.g., sports teams they were a part of, the teachers who provided instruction at that time, extracurricular activity choices). Of course, students who recently graduated and a few current students can also participate in the celebration, providing insight into how the school has changed over the years. Ask each participant to dress in a few clothing or accessory pieces from the time they attended the school to show the longevity of the school and make for great pictures

Have the children draw a picture or write a small note about the school and their favorite things about it, and then add things such as newspaper clippings that are indicative of the current times. You might also think about adding popular items; think small items such as popular playing cards or other fad items. Then another 10 years, the time capsule can be opened for the next big anniversary celebration

B) Alumni Reunion

Consider a school-wide alumni reunion. Hold a large picnic or assembly, and mark areas for each year so that alumni can mix and mingle with people from their classes. Hold races and activities, or just spend some time reminiscing about the school. Make sure you also bring back the teachers and principals and other administration from years past; alumni students love to see their favorite teachers.

C) Artistic Celebration

Providing the school with a new artistic piece that celebrates the institution’s benefit on the community and surrounding areas is a wonderful way to commemorate an anniversary. For instance, if there is a statue in front of the school in the image of the institution’s namesake, a mural created by past and present students that features the statue can be painted on a prominent wall inside or outside of the school and unveiled at the anniversary celebration. Or current students can create a more modern interpretation of the school’s mascot to be featured in the main trophy case. These presentations can be accompanied by a brief history of the school and the significance of the artistic symbol, along with acknowledging the school’s current and prior leaders.

D) Documentary Celebration

To add an interesting and entertaining feature to a school anniversary celebration, recording a documentary is ideal. The film should be short enough to keep everyone’s attention, but intriguing and informative enough to inspire students and staff. Contact as many former students as possible, particularly those who attended the school during its first years, if possible. Include some information on the origin of the school, the person the school is named for, and the reason for the school’s mascot and colors. Include a written history on the school in a leather-bound book complete with pictures that students can look through and sign (much like a yearbook) during the anniversary celebration.

E) Parade Celebration

Showcase the school’s sports teams, colors and mascot by having a parade to celebrate the school’s anniversary. The event can take place on the school’s football field, or you can have a number of sports-related events in various parts of the school (e.g., the tennis or basketball court). You can feature snacks and carnival-type activities for kids and adults to enjoy, and end the day with a parade that includes current and past students who were part of the school’s marching band. Include bulletins or programs that detail the school’s history to give to guests so they learn more about the institution at their leisure.

Some Suggestions and Clues to Alleviate the Unemployment Challenge in Kembata and Elsewhere

(By TesfayeHabisso, Jan 31, 2014)

Some of you have boldly challenged my views and posed blunt but reasonable and sensible questions which I sincerely appreciate and try to respond to them. Yes, throwing theoretical ideas is not enough unless we can also forward practical suggestions to resolve the problems. As these colleagues have asked rightly, what are the solutions, what can we do to tackle the unemployment problem in Doyogena or Durame or Funto, Hadaro or Mudula or Damboya or Mare, etc.? AmanuelAbutoSidamo has partly and most importantly given the right answer in this regard: “Invest in economically productive activities instead of buying personal cars” which drain away your meager resources and do not create employment opportunities to others. This is a useful suggestion, of course. Let me tell you this: The solution lies in your own self-initiative, to use your God-given brains and your acquired modern education/knowledge, if you have it, to seek solutions to solve your economic problems

Education and marketable skills are the key to success in life. You should sweat and toil to acquire these keys to succeed in life. Let me tell you another story: Some of the big businessmen I know in Addis Abeba, Dire Dawa, Harrar, Hossana, Mekelle, Gondar, Bahr-Dar and elsewhere who have at present succeeded in building some of the largest restaurants/hotels of 5-star level, big department stores, high-rise buildings for rent, large transport companies, etc. had humble beginnings and most of them started initially as simple shoeshine boys, tomato and potato/chicken and egg traders, laundry operators, retail shop owners of various consumable items, etc. So, if you have not succeeded in pursuing higher education to make your life better, do not be choosy and look for big employment opportunities to rain like manna from heaven for you.

Get organized, raise some money and start small businesses, industries, tea/coffee shops, shoeshine groups, small-scale farming in groups in collaboration with the woreda authorities and try your level best to get gainfully engaged and change your lives and the lives of your dear parents and other dependents. Do not sit idle or simply roam around the towns and villages aimlessly and lead hopeless and helpless lives. Your future is in your own hands. When I talked to some of the shoeshine boys in Doyogena town they told me that they usually make 30-50 birr a day, meaning 900-1,500 birr per month. Then guess which option is better: To make 900-1,500 birr per month or nothing? The judgment is left to you. Above all, however, as Plato said, “In the theatre of human life it is for gods and angels to be spectators; if you do not want to commit suicide keep yourself always busy.” Try again and again to succeed in your school education or your business endeavors; do not lose hope, do not accept failure, try a hundred times if need be. Even the world renowned scientist who discovered the LAW OF RELATIVITY that led to the making of the Atom Bomb was a lousy student at first who failed seven times to complete his secondary education. But he did not lose hope and abandon his thirst for knowledge and higher education and thus succeeded to reach the pinnacle of his ambition at last. That is the way my dear sons and daughters of Kembata and Ethiopia. Those of us who have the financial and investor clout should invest and create employment opportunities for our citizens as Alemayehu Abuto has suggested and as Detamo Achisso has practically done for the woreda while those of us who possess ideas and not financial capacity/capability should not hesitate to forward our sensible and feasible ideas to our people at any moment. May God bestow upon us the wisdom to take the necessary self-initiative to solve our daily challenges and problems that would help us tread toward creating a better livable Kembata and Ethiopia in the near future.

Researching Healthcare Practices in Tembaro

( By Liz McGovern, Apr 17, 2014)


Photo: Site of focus group discussions conducted in Ambikuna, Tembaro, Ethiopia on March 31, 2014

Bright and early Monday morning we set out for a small town in the Tembaro zone in Ethiopia. This was our first day of work in the region and I was incredibly excited to get to work. The purpose of this mornings work was to conduct focus groups, led by Dr. Mehran Mosley, to find out the relationship that local populations had with health centers. More specifically, the goal was to find out the barriers that prevent pregnant women from going to health facilities to give birth.

As Dr. Mosley’s research indicates, although many aspects of maternal and child health have improved over the last few years in Ethiopia, many deaths are still occurring right after birth largely because many births are still occurring in the home in the absence of immediate medical care in the event of complications.

By partnering with this study, WEEMA will be able to better understand the motivations and the needs of communities that we are already serving. As an additional perk, we also were able to find out the communities views on the solar suitcases! As it turned out, groups agreed that the solar suitcase helped to encourage and reassuring people that health centers would be equip to provide birthing services, even at night!

WEEMA will be excited to hear as Dr Mosley consolidates his findings from this study, and we look forward to using his data as we approach new maternal and child health programs in this region. Thank you Dr. Mosley!

*Notes: Focus groups were conducted on Monday, March 31 2014 and Tuesday, April 1, 2014 at Ambikuna Health Post and Gaecha Health Center respectfully in the Kembata-Tembaro Zone. Each session consisted of 2 focus groups- one with 5 women and one with 5 men. Verbal consent was obtained from the participants. Participation was completely voluntary and no names were used.

Title of research project- “A Qualitative Study of Barriers Preventing Pregnant Women from Obtaining Care at Health Care Facilities in Kembata Tembaro Zone, Tembaro Distrct, Ethiopia.” IRB approved.


(By Ethiopia Reads; Apr 1, 2014)

In 2011, the Tesfa Foundation, with support from Ethiopia Reads, built a primary school in the Kololo area of Kembata-Tembaro, opening for students in fall of 2012. Ethiopia Reads is now setting out to build a community library and five new learning centers for children in the Kembata-Tembaro region of Ethiopia over the next three years. Ongoing community assessments and conversations with local families are pointing to a huge need for kindergarten and library resources in order to turn learning into a life-changing experience for rural Ethiopian children. News spaces, professional development for educators, books and other literacy materials (in both English and local languages) will support young learners in a country where most children learn to ready by rote and pointing to letters on a chart, but have no books to read. In the next three years, we can change that reality. Join us! Readers are tomorrow's leaders in Ethiopia.

The Ethiopia Reads-Tesfa School and Library in Kembata Tembaro, Ethiopia

The Details (23/05/2014)

For the first time ever Ethiopia Reads and Tesfa are collaborating on a project; to build a library and school in the Kembata Tembaro region of southern Ethiopia. In my experience, kids from this region really like books and school.

From Jane Kurtz

"Recently, I talked on the phone with a mom who told me the group that recommended she be in touch with Ethiopia Reads thought we were a big organization. That cracked me up. In these tough fundraising times, we've cut back to one--count time office manager as our only paid staff in the U.S. In Ethiopia, we are making the best use of raised money by moving to a collaboration model, to make sure administrative costs are as low as possible. That's great because it means most money raised will go straight to projects that are thrifty and community-supported and sustainable. It's bad because it means we operate without much infrastructure. Ethiopia Reads = mostly a group of very determined volunteers/readers who take time from their own work, hobbies, families, and other dreams because we can't NOT try to get books to kids in Ethiopia."

By partnering with other NGO's, Ethiopia Reads will have more opportunities to fullfill its mission of creating a reading culture in Ethiopia by connecting children with books.

Tesfa has planted a school every year for the last seven years in Ethiopia. The founder of Tesfa has a very sad story. He, remarkably, has found a way to turn his grief and loss into something beautiful. Dana Roskey, like Jane Kurtz, is an everyday hero

Here is the info about our school from Tesfa's homepage:


Photo: Site of focus group discussions conducted in Ambikuna, Tembaro, Ethiopia on March 31, 2014

Project Summary:

To build, furnish, supply and staff a school and library for 250 primary students in the Kambata-Tambaro region. This school will likely be a kindergarten combined with nonformal primary school that serves a broad spectrum of children with primary level literacy and numeracy. Nonformal schools follow specific curriculum and school-year schedules prescribed by the government to best serve rural, farming communities. Many of the children have farming duties, depending on the season. The curriculum is a concentrated primary curriculum meant to provide basic literacy and numeracy. The nonformal paradigm allows for training up local youth to perform as teachers, thereby building local capacity. Nonformal schools are best structured around a base student population of 200-400 that can be taught in split day shifts.


The Kambata-Tambaro zone is one of the nine administrative zones in Southern Ethiopia, with a total surface of 2,434 km² and a population close to one million. The region is situated about 175 miles (280 km) south of Addis Ababa, Ethiopia's capital. More than half of the total area is classified as hilly and mountainous.

Like most of the surrounding regions, such as Hadiya, Gurage, Wolaita, Sidama, Gedeo, Kambata's economy is based on enset, a perennial crop resembling false-banana. Used as staple food crop,enset covers about one-third of the total area of land in Kambata. The Kambatas are one of the most dynamic, hard-working, and highly skilled agriculturalists in Ethiopia. And yet, like many regions of Ethiopia and other developing countries, Kambatas suffer from unemployment, mass poverty, food insecurity, illiteracy, and communicable diseases. There is deep-rooted chronic food shortage and widespread starvation among the population. Check out this very informative link for more information about the region.


The school complex itself will include six classrooms, bathrooms, an office and a library. Depending upon the choice of building materials, the build could take as long as four months and would be best planned for the driest months of October through January, though any time before June is optimal. June through early September is the rainy season.

The final budget will depend on building materials -- the current package price is an estimate. We recommend wood framing and mud walls as being cheap, functional and conforming to local standards. But there are degrees of scale and finish that will affect cost. We expect to have a good discussion with donors about the variables in the build.

The project package includes classroom furniture and the first year of operations, all provided for by the original donation. Planning will have to include options for ongoing operational costs beyond the first year. The usual strategy is to make plans for support through individual child sponsorships, forging links with US schools or churches, or among a group of project supporters. Several Tesfa schools are supported through sponsorships, costing $21 per month. The average school budget requires 12-20 sponsors, country schools requiring the least.

Donor Base:

So far, the base of support for this project is provided by U.S. adoptive parents whose children come from this region. We are very proud to be working with them, and with Ethiopia Reads on this project.

Ripple Effect:

The school will serve approximately 250 children. The average family in Ethiopia is 7, so your impact serving 250 children expands to 1,750 children and family members. Extend that impact ten years into the future, with a new class coming in each year and total reach is to 4,550 children and family members. If you consider extended family, which in Ethiopia can be very close, then hope and success in the lives of 250 children might touch a community as large as 12,250.

A library and a school, obviously I am going to need help. The financial goal is 45k. This is the approximate cost of the library(10k), plus the school(35k). Thank you to all of you who have already donated to the library. Again, the way to do that is to go to HERE and when donating, add "Mudula" in the 'in memory of' field. Tesfa has a button for the school, and I will put it on the sidebar here as well. I'll add a fundraising thermometer as well forMeghan. ;)

There will be a fundraising event in Los Angeles this spring. Jane will come, and Dana too, if he is back from Ethiopia. I have asked a famous actress with an Ethiopia daughter to co-host the event with Jane, (no not THAT actress), although she certainly would be welcome. It may end up just being me, Jane and Meazi and Melese that night, but we will give it our all. If you would like to host an event in your city on the same night (perhaps in Canada?) let me know. If you would like to help in some other way, please let me know too.



Where We Work (WEEMA International) (12/07/2014)

Weema International got its start working in the town of Mudula, which is located in the Tembaro woreda in the Kembata-Tembaro zone of Ethiopia. As Weema International grows, we are expanding the work we do into other communities in the Kembata-Tembaro zone.

Ethiopia is located in the horn of Africa and, geographically, is twice the size of Texas. It has an estimated population of 82 million people, making it the second most populous country in Africa. Over 80 different languages are spoken throughout the country. 85 percent of Ethiopia’s population lives in rural areas, such as the Tembaro woreda.

The Tembaro woreda has a population of 100,000 inhabitants. The region’s economy is based on subsistence farming and particularly on enset, a perennial crop that is sometimes referred to as a false banana plant. Enset covers about one third of the total area in Kembata Tembaro. Other crops include coffee, maize, squash, ginger, barley and wheat. Many farms also keep livestock—oxen for draft power, cows for milk and sheep, goats and poultry for consumption. Donkeys and horses are widely used for transportation.

The region is one of the most densely populated rural areas in Ethiopia and is in the midst of an ecological crisis. Hilly in some areas and mountainous in others, farmland is scarce and heavily overworked. Without irrigation systems, farmers are at the mercy of the weather, and in a place where the rains do not always deliver on schedule, it can mean that the region’s people go hungry more years than not. Even when weather is good, more than half of young farmers in the region are either unemployed or underemployed, owing to the lack of available farmland. Most families in the region live on less than 50 cents per day. Life expectancy is just 55 years.

Mudula is a rural farming town located approximately 220 miles southwest of Ethiopia’s capital city of Addis Ababa. The drive takes about five hours in a four-wheel drive car. The town sits about 7,000 feet above sea level and has a population of about 6,500 people.


Self- Reliance and Relevance

(Dr.Tekle Markos Fashe, March 2015, Finland)

If you are living or “recently” visited our region/Hambaricho and surroundings/ and had an opportunity to discuss the current issues with different people from all walks of life including farmers, teachers, health care workers, politicians etc. you will quickly notice that something is wrong in the socioeconomic and political development. It seems like every one is complaining perhaps cursing the land and the people they are living and or hailed from. Frustration and anger of our people is understandable because there has not been any human or infrastructural development as such for many decades.

This (culture of blame) is neither healthy nor helpful social behaviour to solve the current problems and to shape the future vision. This spirit of pessimism certainly costs the future generation a lot and I beg my people to do everything we can to stop this bad behaviour. We all know that our forefathers lived in bad political situation but managed to cultivate certain trustable socioeconomic institutes such as HERA and SERA with the available means. When our parents were sending us to school their expectations was to help them in many aspects including to develop, modernize and expand such trustable, fair and transparent institutes.

We should stop and act, act soon and strongly. It is true the current regime (EPRDF), which has been in power for the last 24 years has not been fair and I do not think it will be fair for our people in the coming 15 years. Thereafter as any none-democratic political party it will go into the history bin (I am not fortune teller just educated guess). After 15-20 years as people whom we will be blaming? Waiting whom or what? New regime? Old one? Regime comes and goes but people stay. We learned foreign culture so much but I think it is time to learn from ourselves. Let’s make an action plan to develop, modernize and expand our trustable institutes. By doing so we can claim our relevance and relevance is an indispensable asset to self-reliance. Self-reliance and relevance creates independent, courageous and strong citizens. Such citizens will be taken seriously and certainly will not be ignored. If we, as people, want to be taken seriously let’s be serious and do serious business.


1) Can we create politically independent but trustable HERA like Institute that supports social cohesiveness, asses the need of each village and increase cooperation among villages

2) Can we create local cooperative banks where everybody in the area shall have a right to buy a share and this supports entrepreneurship, and investment in the region and beyond

3) Sport clubs that support talented young boys and girls to compete/contest at international championship


Self-reliant and relevant people will thrive and flourish and let's be the one that thrives and flourishes....

አባች ኮብሮና የኢትዮ ጂቡቲ የምድር ባቡር

(በመንቾ ከም፣ መጋቢት 19 ቀን 2007 ዓ.ም)

ፈረንሳይም እንግሊዝም ለጥቅማቸው ሲሉ ኢትዮፕያን ከባህር በር የሚያገናኘውን መስመር ለመስራት በቅኝ ከሚገዟቸው የጅቡቲና የሱማሊያ ግዛቶቻቸው ጋር እያስተያዩ ብዙ ሲደራደሩና ተንኮላቸውን ሲደረድሩ ቆዩ፡፡ ኋላም የ”ፍራንኮ ኢትዮፕያ የምድር ባቡር ኩባንያ” እውን ሆነና በ1909 እንደ ፈረንጆቹ አቆጣጠር የተጀመረው ግንባታ፣ 784 ኪሎ ሜትሩን የጂቡቲ አዲስ አበባ መንገድ በሃያ ዓመቱ እንዲጠናቀቅ አደረገው፡፡ በዚህ ግንባታ ወቅት ብዙ ኢትዮፕያውያን በተለያዩ ሙያዎች በመቀጠርም ሆነ ጉልበታቸውን እንደመዋጮ አቅርበው በመሳተፍ ተባብረዋል፡፡ በዚህ ወደ 100 ዓመት ሊደፍን በተቃረበው የግንባታ ስራ ከከምባታ ተነስተው በእግራቸው አቆራርጠው በዚያ በረሃ የነበረውን ስራ የተቀላቀሉትን 1500 ጠንካራ የከምባታ ሰዎች የመሩት፣ አሁን ዳምቦያ ወረዳ ተብሎ ከሚታወቀው ወንዶ ዳቶ የተገኙት አባች ኮብሮ ናቸው፡፡ እስከዛሬ በተባራሪ ወሬ ታሪካቸውን ከጥቂት ሰዎች ብሰማም፣ እንዴት እንዳስተባበሩ፣ ምን ያሀሉ በትክክል እንደተመለሱም ሆነ ከዚያ ወዴት እንደዘለቁ በውል የሚታወቅ ነገር የለም፡፡ እንደዚህ ዓይነቱ ሁኔታ፣ የታሪክ ጸሃፊ ማጣትን ብቻ ሳይሆን የማህበረሰቡን አባላት በየጊዜው እየወጡ የመቅረትንና የት እንደደረሱ አለመታወቅን ጉዳይ የሰነበተ ያደርገዋል፡፡ በነገራችን ላይ "ጸሃፊ ያጣው ታሪክ" በሚል የጣፈው ሰው ይህንንም አጣርቶ ቢያካትተው መልካም ነው፡፡

እነዚህ ብርቱ የከምባታ ሰዎች ለተወሰኑ ወራት በቆዩበት በዚያ ሞቃታማና በረሃማ አካባቢ የሚሞተው ሞቶ፣ የተበተነው በዚያው ቀርቶ፣ የተረፉት እስኪመለሱ ድረስ ትጋትና ጥንካሬያቸው የማይዘነጋ እንደነበር ብዙዎች ታሪኩን የሚያውቁ ያስታውሱታል፡፡ የአንዳንድ ሰፈሩን ጥልና የቡና ላይ ወሬ እንደታሪክ እየመላለሱ የሚነግሩን የሀገራችን “ታሪክ ጸሀፊዎች” እንደዚህ ዓይነቱን ወጣ ያለ ታሪክ መመዝገብ የተመቻቸው አይመስሉም፡፡ ከምባቶች ለመንግስት እርሻም ሆነ ለሰፈራ ከመንቀሳቀሳቸው ቀደም ብሎም በእንደዚህ ዓይነት ሀገራዊ ጥሪ ወቅት ከጦርነት ሌላም በግንባታው ሊያግዙ አገር ዘልቀው ሄደው እንደነበር ቢጨምሩበት ታሪኩን ቢያሳምረው እንጂ አያሳንሰውም ነበር፡፡ ለመሆኑ በዚህኛው ልማታዊ መንግስትስ የባቡር መንገዱ ወሬ የት ደርሷል? መላ አገሪትዋን እንደ ሰራ አካላት ጡንቻ ተሰረጫጭቶና በሁሉም አቅጣጫ ሊሰራ በታቀደው የባቡር መስመር ዝርጋታ የነዚህ ጠንካራ ሰዎች አገር ተካትቶ ይሆን? አንድ ሰሞን የሌሾ ማዞሪያን የመሬት ዋጋ ግምት ከአዲስ አበባ አስተካክሎ ለጊዜያዊ ግርግርና የዞኑን አለመረጋጋት ካገዘው፣ “ሌሾ ማዞሪያ፣ ከጎን ከጂቡቲና ከግብጽ፣ ከላይ ታች ደግሞ ደቡብ አፍሪካ ድረስ በሚያገናኘው ካርታ ላይ አማካይ ቁልፍ ቦታ ላይ ነች” ከሚለው ወሬ ውጪ ምን የተጨበጠ ወሬ አለ? ያን ሰሞን ይህን ወሬ ትልልቁ ሰው ሲያነሳው ምንጩንም የጠየቀ ሳይኖር የሌሾ ማዞሪያን ዋጋ ሰማይ ሰቅለውት እንደሰነበቱ ሰማን፡፡ የዞኑን ማዕከላዊ ቦታነት ከዱራሜ ለማንሳት ለማረጋገጫነት እንዲሆን የሚወራው ይህ ዓይነቱ መንግስት ራሱ ገና ያልደረሰበት ዕቅድና ወሬ ከምር እውነት ባደረገውና ሳልሞት ባሳየኝ፡፡ በተያዘው የአገሪቱ የ10 ዓመት መሪ እቅድ ግን በከምባታ ጠምባሮ ዞን ቆም ብሎ የሚያልፍ ቀርቶ ዞኑን የሚረግጥ የባቡር ግንባታ መስመር ያለ አይመስለኝም፡፡ ልምን ግን ብሎ ከመጠየቅና ጠጋ ብሎ ለመጪው ትውልድ የሚያግዘውን ይህን ዓይነቱን ሀሳብ ከመመካከር ይልቅ፣ "ምነው መንግስት ጨከነብን? የእኛ አገር ከኢትዮፕያ ካርታ ውጪ ነው እንዴ?" በሚል የጠየቀውን፣ ልማት የናፈቀውን ህዝብ ለማሳቀልና በመንግስት ለማስነቀፍ ግን ስንት ጄቶች አየን፡፡

እነአባች ኮብሮ የዛሬ ዘጠና ዓመት ወዲያ እንዳደረጉት በጉልበት ስራም ባይሆን ምህንድስናውን ጨምሮ በተለያየ ሙያ የዛሬዎቹም የኛ ልጆች አዲስ የተያዘውን የአገሪቱን የባቡር መስመር ሌላ አካባቢ ሄደው መገንባታቸው አይቀርም፡፡ በህዝብ የተወከሉ ሰዎችና መንግስትን እንቀርበዋለን የሚሉት አንዳንድ የከምባታ ጉምቱዎች፣ ዛሬ ዕቅዱ ሲቀናበር መንግስትን ጠጋ ብለው እንደመምከር "ህዝቡ ልማት አልጠየቀም፣ የረባ ከተማ ስለሌለን ባቡር አይምጣብን" እንደማይሉ በምን ማረጋገጥ ይቻላል? ዛሬ የተዘናጉበት ጉዳይ፣ ቆይቶ ግን "ምናለ አሁን አዲሎ ላይ እንኳን ቢያቆሙት" እያሉ ተጯጩሀው መጎተትና መመለስ የማይቻለውን ዕቅድ እያዩ ያዝናሉ፡፡ ጎበዝ መሬት ላይ የሌለ ዕቅድ ይዘን፣ 24 ዓመት ተኝተን ስናበቃ “ዋና ከተማ የለንም” እያልን እንንፏቀቅ ወይስ ሀሳብ እያቀረብን እንጠብቅ? የቱ ይሻላል? እስቲ ለሀገር የሚበጅ የረባ ሀሳብ እንሰንዝር፡፡ ሌላ አዲስ ነገር ከሌለን፣ ለጊዜው ወጣቶቹ ዶክተሮች (አማኑኤል ታምሩና ተመስገን ቦቸሬ) ያቀረቡትን ሀሳብ ከልሱና ከፈለጋችሁ አገላብጡና እዩት፡፡ በኢንዱስተሪያል ዞን ምክንያትም ሆነ በዩኒቨርሲቲ ግንባታ ምክንያት በዛ ያለ ሰው ሊፈናቀል አይደል እንዴ? ስለዚህ፣ እነዚህ ሰዎች ከሚነሱበት ቦታ ሲነሱ ሊያግዝ የሚችል ሀሳብ የሚያፈልቅ ሰው ነው አሁን የሚፈለገው፡፡ ከየትም የዞኑ አካባቢ ይሁን ችግር መሆኑን ብቻና ሊመጣ አፍጥጦ ያለ መሆኑን አውቀን ለምን ከወሬ ያለፈ ሀሳብ በማቅረብ መንግስትንም ማህበረሰቡንም አናግዝም? በየሙያችን ልናደርግ የምንችለውን በማድረግም አካባቢውን ለማሳደግ እንንቀሳቀስ፡፡ ብርታቱን ይስጠን፡፡

አገራችንን እግዚአብሄር ይጠብቅ!


“የደቡብ አፍሪካውያን ጥላቻና የኛ ሰዎች እጣ!”

(መንቾ ከም፣ ሚያዚያ 8 ቀን 2007 ዓም)

የደቡብ አፍሪካ ጋዜጦች በደርባንና ሌሎች አካባቢዎች በሌላ ሀገር ተወላጆች ላይ እየደረሱ ያሉትን ጥላቻና ጥቃቶችን በመዘገብ ተጨናንቀዋል፡፡ ከሰባት ዓመት በፊት 63 በላይ አፍሪካውያን ህይወታቸውን ያጡበት የደቡብ አፍሪካው “የሀገራችንን ልቀቁና ሂዱ” የጥላቻ ጥቃት ከሰሞኑ ያገረሸበት ይመስላል፡፡ ከሶስት ሳምንታት በፊት በመጤዎች ሱቆችና የንግድ ድርጅቶች ላይ ያነጣጠረው ዝርፊያና ግድያ ቀስ በቀስ እየተባበሰ ነው፡፡ የደቡብ አፍሪካው ፕሬዚዳንት ጃኮብ ዙማ፣ “በዘር ላይ የተመሰረተ የጥላቻ ጥቃት ነው የሚባለውን ሂስ ሀገሬ አትቀበለውም፤ ይህ የጥቂት ህገወጥ ወሮበላዎች ስራ ነው” ቢሉም ሁኔታውን ማርገብ ግን አልቻሉም፡፡ ሶስት ሚኒስትሮቻቸውን በጉዳዩ ላይ አስቸኳይ እርምጃ እንዲወስዱና መፍትሄ እንዲፈልጉ ቢያዙም፣ የተወከሉት ሚኒስትሮቻቸው ያወጡት መግለጫ ከመዳረሱ በፊት ጥቃቱ ተባብሶ የሌላ ሀገር ዜጋ የሆኑ አፍሪካውያን ሲዘረፉና ሲደበደቡ ውለዋል፡፡ ይህንኑ ዜና ነው የመገናኛ ብዙሃኑና ጋዜጦቻቸው ዛሬ በፊት ገጾቻቸው ሲያራግቡ የዋሉት፡፡ በፌስ ቡክ በኩልም ብዙዎች በግል የተቀረጹ አስደንጋጭና የሚዘገንኑ ትእይንቶችን በመለጠፍ የጉዳዩን አሳሳቢነት ለማሳወቅ ሲጥሩ ታይቷል፡፡

ከሰባት ዓመት በፊት የወቅቱ የደቡብ አፍሪካ ፕሬዚዳንት ታቦ ምቤኪ፣ “እጅግ በጣም አፍረናል፣ አንገታችንንም አስደፍቶናል” ያሉት ይህ ዓይነቱን ደቡብ አፍሪካውያን በሌሎች አፍሪካውያን ላይ ያደረሱትን ጥቃት፣ “ሁለተኛ እንዳይደገም እናደርጋለን” ብለው ቃል ገብተው እንደነበር ይታወሳል፡፡ ሆኖም እንደገና ከማገርሸቱም በላይ ጥቃቱን እንዲከላከሉ ሃላፊነት የተሰጣቸው ፖሊሶችና የጸጥታ ክፍሉን ሰራተኞች ጨምሮ አንዳንድ ባለስልጣኖች፣ “መጤዎች አገራችንን ልቀቁ” የሚለውን አጀንዳ እያራገቡ እንደሆነ ይነገራል፡፡ ይህ ደግሞ ሀሜት ብቻ ሳይሆን የዙሉው አለቃ ጭምር የተናገሩትን በመጥቀስ፣ ህዝቡን እንደገፋፉት ከዛው አካባቢ የሚወጡት መረጃዎች አመልክተዋል፡፡


በዚህ መልኩ ከሰሞኑ እየተስፋፋ በመጣው ጥቃት ብዙዎች በፕሬዚዳንቱ እንደመፍትሄ በተጠቀሰው ጊዜያዊ ማቆያ በመሄድ እየተጠለሉ ነው፡፡ እንደ ደርባን ባሉ አንዳንድ አካባቢዎች ፖሊስ መጤዎቹን አፍሪካውያን በቤታቸው እንዲቆዩ ምክርና ማሳሰቢያ ቢሰጣቸውም፣ “ዓይናችን እያየማ ቤታችንን ዘግተው እንዲያቃጥሉን አንፈቅድም” በሚል በቡድን ተደራጅተው ባገኙት መሳሪያ ሁሉ ራሳቸውን፣ ቤተሰባቸውንና ንብረታቸውን እንደሚከላከሉ መግለጻቸውና መጨከናቸው ግጭቱን እንዳያባብሰው አስግቷል፡፡ በእርግጥም ከሰሞኑ ወንድማማቾቹን ኢትዮጵያውያን ሱቃቸው ዘግተው በውስጥ እንዳሉ በእሳት እንዲቃጠሉ ከለኮሱባቸውና አንደኛው ሞቶ ሌላኛው በከፍተኛ ሁኔታ ቆስሎ እያለ፣ ይህ ዓይነቱ ሁኔታ አይደገምም ብሎ አምኖ ለመቀመጥ አስቻጋሪ የሆነባቸው ይመስላል፡፡

ድሬ ቲዩብ ባወጣው አንድ ዜናም በደቡብ አፍሪካ በደረሰባቸው ጥቃት የሞቱ የሶስት ኢትዮጵያውያን አስክሬን ወደ ኢትዮጵያ ሊመጣ እንደሆነ ይገልጻል፡፡ በደርባን የኢትዮጵያ ማኀበረሰብ ሊቀመንበር አቶ ኤፍሬም መስቀሌ እንደተናገሩት ‹‹በደቡብ አፍሪካ ደርባን የአመጽ ጥቃት ሦስት ኢትዮጵያዊያን ማረፋቸውን አስረድተዋል፡፡ “ከቡዛየሁ ሳንቢት የተላከውን አስተያየት” ያለውንም በገጹ እንዲህ አስነብቧል፡፡

ውለታ ቢስ ሃገር!
(ከብዙአየሁ ሳንቢት)



ያኔ በነጮች የባርነት ቀንበር ሲወድቁ እና የሰውነት ክብራቸው ተገፎ እንደእንስሳ የሚበሉበት፤ የሚታከሙበት፤ የሚቀመጡበት፤ የሚጓዙበት የሚናገሩበት ቦታ ተከልሎላቸው ሞራላቸው ሲወድቅ ከሃገሬ እና ከሌሎች የአፍሪካ ሃገራት ቀድሞ የደረሰላቸው አልነበረም፡፡ እንደውሻ በሰንሰለት ታስረው በመኪና ሲጎትቷቸው፤እንደቆሎ በጥይት ሲለቅሟቸው ሃገሬ ኢትዮጵያ ከማንም ቀድማ ትግላቸውን አቀጣጥላ እና የትግላቸው መሪ የነበረውን ኔልሰን ማንዴላን በማሰልጠን እና ኢትዮጵያዊ ፓስፖርት በመስጠት በገንዘብ ሊመልሱት የማይችሉትን ውለታ ውላለች! ታዲያ ደቡብ አፍሪካውያን ለምን ውለታቢስ ይሆናሉ፤ እንዴት የያኔውን የመከራ ጊዜ አያስታውሱም፡፡

ዛሬ በባርነት ባገኙት ሃብት ተመጻድቀው ኢትዮጵያውያን እና ሌሎች አፍሪካውያን ላይ የሚያደርሱት ጥቃት ውለታ ቢስነታቸውን የሚያሳይ አስጸያፊ ድርጊት ነው፡፡ በእርግጥ ሁሉም ደቡብ አፍሪካውያን ይሂን ያደርጋሉ የሚል እምነት ባይኖረኝም በተለያዩ የአለም ሚዲያዎች እየሰማን ያለነው በኢትዮጵያኑ እና በሌሎች አፍሪካውያን ላይ እየደረሰ ያለው ጥቃት እንደተባባሰ ነው! የእንጀራ ነገር ሁኖባቸው እንጂ ከእነሱ የምትበልጥ በባርነት ያልተገዛች፤ ህዝቦቿ ኩሩ እና በኢትዮጵያዊነታቸው የማይሸማቀቁ እና የሚኮሩባት፤ ጀግንነት ከእንሱ ወዲያ የተባለላት፤ እንደነሱ በገመድ ሊጎትት የመጣ ፋሽሽትን ለእንብርክክ አስሂዳ ሮም የጣለች፤ የነጻነት ተምሳሌት ኢትዮጵያ የምትባል ሃገር አላቸው! ደቡብ አፍሪካ የምትገኙ ኢትዮጵያዊያን እግዚአብሄር ከእናንተ ጋር ይሁን! ችግር ቢደርስባችሁም የጽኑ ሃገር ልጆች ናችሁና ሞራላችሁ እንዳይወድቅ እንደአባቶቻችን መንፈሰ ጠንካራ ሁኑ! እግዚአብሄር ኢትዮጵያን ይባርክ! ……… በደቡብ አፍሪካ በሚገኙ ኢትዮጵያውያን ላይ እየደረሰ ያለውን በደልና እንግልት በመንግስት በኩል እየተደረገ ያለውን እንቅስቃሴ ድሬቲዩብ የመንግስት ኮሚኒኬሽን ሀላፊ የሆኑትን አቶ ሬድዋን ሁሴንን አነጋግሮ ጉዳዩን በደቡብ አፍሪካ ካለው ኤምባሲ ጋር ተገናኝተን የመንግስት ኮሚኒኬሽን ለሚዲያ በነገው እለት መግለጫ እንደሚሰጥ ጠቁመዋል። “በዜጎች ላይ የሚደርሰው ችግር እንዳለ ቢታወቅም ይህን ያህል ደረጃ ይደርሳል ብለን አልጠበቅንም” ያሉት ሬድዋን፣ ኤምባሲው ሪፓርቱን እንዳቀረበ ይፋ እንደሚያረጉ ቃል መግባታቸውንም በሌላ ዜናው አስፍሮታል፡፡

* ተጨማሪ መረጃዎችንና በጽሁፉ ውስጥ ያነሳናቸውን እውነታዎች፣ የተጠቀምንባቸውን ፎዎችና ምስሎች ከነዚህ ምንጮች ማግኘት ይችላሉ፡፡

“የኛ ከተሞች ወግ” (The tales of our towns)

በመንቾ ከም፣ ሚያዚያ 16 ቀን 2007 ዓ.ም

[ለውይይት የቀረበ ሐሳብ]

ቻርልስ ዲከንስ ታዋቂነትን ባተረፈበት “A Tale of Two Cities” (“የሁለት ከተሞች ወግ” በሚል ደራሲ ማሞ ውድነህ ወደ አማርኛ ተርጉሞታል) በተሰኘው ታሪካዊ ድርሰቱ ፓሪስና ለንደንን መቼቱ አድርጎ፣ በሁለቱ አገሮች (ፈረንሳይና እንግሊዝ) በጊዜው የነበረውን ህይወት ለመሳል ሞክሯል፡፡ በተለይም በፈረንሳይ የተካሄደውን የስርዓት ለውጥና ከፖለቲካ ጋር በተያያዘ የተከተለውን ያልተረጋጋ ህይወትና ትርምስ ለማሳየት እንደጣረ ሀያሲያን ይመሰክራሉ፡፡ የዲከንስ ድርሰቱ የታተመው በ1859 ሲሆን በታሪኩ ውስጥ የሚንጸባረቀው ዘመን ግን ከ1775 እስከ 1792 ያለው ነበር፡፡ ደራሲው አተራረኩን በሁሉን አወቅ አንጻር እንደማድረጉ ገፀባህርያቱን እንደፈለገው ሊነዳቸው የሚችል የነበረ ቢሆንም፣ እርሱ ግን ራሳቸው እንዲኖሩ ፈቅዶላቸው ከሚያደርጉት ተግባር እንድንረዳቸው አድርጎ ድርሰቱን በማቅረቡ በዘመናዊነቱና ለስነ ጽሁፍ እድገት ባደረገው አስተዋፅዖ አድናቆትን ከማትረፉም በላይ አገሩ እንግሊዝም በስነጽሁፍ ዘርፍ ስሟ እንዲጠራ የላቀ ሥራ ሰርቷል ተብሎ ይታወቃል፡፡


ሺንሺቾ ከተማ

የዲከንስ ታሪክ ያተኮረባቸው ሎንደንና ፓሪስ ነበሩ፡፡ በዓለም ስማቸው አሁንም ድረስ ገንኖ የወጣ፤ በውበታቸው፣ በሚሰጡት አገልግሎትና በተጠቃሚዎቻቸው ገንዘብና በሚያንቀሳቅሱት ከፍተኛ ኢኮኖሚ ጎልተው የወጡ፤ በቴክኖሎጂ ደረጃቸው፣ በፖለቲካ ስርዓታቸውና በንግድ ግንኙነታቸው የደረጁ፤ በማራኪና ዕድሜ ጠገብ ሕንጻዎቻቸው፣ በእደ ጥበብ ርቀታቸውና በቱሪስት መስህብነታቸው ገዝፈው የሚታወቁ፤ በአውሮፓም ሆነ በዓለም በስፖርቱና በማዘውተሪያ ስፍራዎቻቸው ምቾትና ብቃት፣ በቲያትርና ስነጥበብ ማሳያ መድረኮቻቸው በጣም የተዋቡና የረቀቁ፤ ብዙ ብዙ ሊባልላቸው ቢያስፈልግ ተቆጥሮ የማያልቅ ሀብት ያላቸው ናቸው፡፡ በቅኝ አገዛዙ ዘመን የአዳምን ዘር ሁሉ ተከፋፍለው በመላው ዓለም ያስገበሩ (ምናልባት ከቁጥር እንኳን ይግቡ ቢባል ጃፓን፣ ፖርቹጋልና ስፔንም ተጨምረው)፣ አሁን ደግሞ ዓለምን በእጅ አዙር የተባበሩት መንግስታት በሚባለው ጋሻ ጃግሬ አማካኝነት ከተወሰኑ ተባባሪዎቻቸው ጋር እየገዙ ያሉ “ትልልቅ” አገሮች ናቸው፡፡

ከየትኛውም አቅጣጫ ቢታይ የዞኑ መልክዓምድር ለመኖር ብቻ ሳይሆን የንግድ እንቅስቃሴዎችን ለማስኬድ፣ የኢንቨስትመንት ዘርፎችን ለመክፈትና ለምቋቋም፣ አገልግሎት መስጫ ስፍራዎችን ገንብቶም ሆነ ከልሎ ጥቅም ላይ ለማዋል ምቹነት አለው፡፡ ይህ ምቹነት ግን ለአላፊ አግዳሚው መንገደኛ ሁሉ ላይታይ ቢችል የሚገርም አይሆንም፡፡


ዱራሜ ዋናው ጎዳና

ፈቃደኛ ለሆነና አርቆ ለሚያይና ደፍሮ ለሚመራ አካል ግን ዞኑን የበለጠ ለማሳደግና የማህበረሰቡን ህይወት ለመለወጥ የሚያስችሉ አማራጮች አሉ፡፡ እስቲ ተባበሩና አንዱ ለሌላው እያሰብን የጋራ ነገር አብሮ ለመስራት እንሞክር፡፡ የአንገጫን ብኩርናና ዕውቀት፣ የዱራሜን ዝምታና ሞገስ፣ የዳንቦያን ብርታትና ብልጠት፣ የሺንሺቾን ሀብትና ቅልጥፍና፣ የዶዮገናን ለቅብብሎሽ ምቹነት፣ የሌሾ ሐደሮን ማራኪ ምድርና ልምላሜ፣ የጠምባሮን ቻይነትና ሀብት እንዲሁም የአዲሎ ቸፌን ስትራቴጂካው ሰጥነት አዋህዶ የረባ ነገር የሚያልምና ለሁሉም የሚያስብ መሪ ቢሰጠን? እግዜር ምን ይጎድልበታል? ለቀድሞ አባቶቻችን መልካም ነገር እንዳደረገና በየሄዱበት ሰርተው እንዲለወጡ እንደረዳቸው ዛሬም ሊያደርገው ይችላል፡፡ እስቲ ስለሁሉም ከመደበላለቅ በቀዳሚነት አንድ ሁለቱን ወስደን እንነጋገር፡፡ በቀጣዩ ክፍል ደግሞ ቀሪዎቹን አያይዘን በምን መልኩ ልናሳድጋቸው እንደምንችል የራሴን ምልከታ ከማጠቃለያ ሀሳብ ጋር አቀርባለሁ፡፡

በዚህ አጭር መጣጥፍ የማነሳቸው የኔዎቹ የሁለት ከተሞች ወግ፣ ወይም ከላይ ከተጠቀሱት ጋር “ከተማ” የሚባለውን ስም አይጋሩ ከተባለም “መንደር” ተብለው እዚህ ለዛሬ አቅርቦቴ ብቻ ሊጠቀሱ የሚችሉት ዱራሜና ሺንሺቾ ናቸው፡፡ ከተሞች የምላቸው ስለሆኑ ብቻ ሳይሆን ለጊዜው ያሉን የተሻሉ ከተሞች ስለሆኑ ነው፡፡ ደግሞም፣ “የከተማ አስተዳደር ተብለን ታውቀን እያለ አሳነሰን” የሚል ወቀሳን እንዳያስከትሉ ፈርቼም መሆኑ ይታወቅልኝና ወደ ቁምነገሩ ልግባ፡፡


ሺንሺቾ ውስጥ ለውስጥ መንገድ

አንድሬ ጊዴ የተባለው የ20ኛው ክፍለዘመን ፈረንሳዊ ደራሲ (የኖቤል ሽልማት ተሸላሚም ነው) ብሎታል እንደተባለው፣ “ባልሆንከው ነገር ከምትወደድ በአንተነትህ ብትጠላ ይሻላል” (It is better to be hated for what you are than to be loved for what you are not) በሚለው አስተሳሰብ አምናለሁ፡፡ ስለዚህ ራሴን መሆንን ሁሌም ስለምደግፍ የመጣውን ለመቀበል ወደኋላ አልልም፡፡ ለጽህፌ ማሳያና ማስረጃም የማቀርበው የራሴን ልምድ ጨምሮ ስለሆነ፣ ቀጥሎ ያለው ንጽጽርና መፍትሄ ብዬ የማቀርበው ሀሳብ ታርሞ፣ ተሻሽሎም ሆነ በቀናነት ተወስዶ ሊሰራበት ቢሞከር ጠቃሚ ይሆናል ከሚል ነው፡፡ ደግሞም ባንድ በኩል አድፋጮቹን ዘመዶቼን፣ በሌላ በኩል ደግሞ ሰው ያቀረበውን ሃሳብ በመከርከምና በመኮርኮም የሚታወቁትንም ሆነ ሃሳብ ላይ ያተኮረ ክርክር ከመፍትሄ ጋር የሚያቀርቡትን ሁሉ እንደየፍላጎትና አቅማቸው ያሻቸውን እንዲሉ መንገድ ለመክፈት ያህል ነው፡፡

ለመጀመር ያህል “በከምባታ ጠምባሮ ዞን የሚሰራው ካምፓስ የት መሰራት ነበረበት?” የሚለውን ጥያቄ በሚመለከት ሀሳቤን ለመስጠት ልሞክር፡፡ በአጭሩ መንግስት በሚያቅደው መንገድ ከታሰበና ሲሰራበት የነበረው ልማድ ግምት ውስጥ ከገባ የሚሆነው ነገር የሚደረገው በዋና ከተማ ነው፡፡ ይህንንም የምለው የአገር፣ የክልል፣ የዞን ሆነ የወረዳ ጉዳይን የሚመለከት ግንባታ በዋና ከተማው ሲሆን እንጂ በየትኛውም አካባቢ ሰው እየተጨቃጨቀ ከዋና ከተማው ውጪ ሲደረግ ወይም ሲያስደርግ ገጥሞኝ አይቼ ባለማወቄ የምታውቁ ካላችሁ ልታግዙኝ ትችላላችሁ፡፡ በአንድ በኩል ከዚህ ልማድ በመነሳት በሌላ በኩል ደግሞ በሆነ ባልሆነው በሚደረግ መጓተት ሊደረግ የታሰበ ነገር ሊቀር የሚችልበት ሁኔታ እንዳይከሰት በመስጋትና የአንዳንድ ሰዎች ግርግር መፍጠርና ከግል ጥቅም ጋር በተያያዘ የማህበረሰቡን ጥቅም ሊጎዳ የሚችል ነገር እንዳይፈጠር በሚል በኔ በኩል አሁን ባለው ልማድ መሰረት የሚሰራው ተቋም በዋና ከተማው ይሰራ የሚለውን ክርክር ስደግፍ ቆይቻለሁ፡፡ ለምን ለሚለው ለማስረጃ እንዲያግዝ ቀጥሎ ያሉትን ነጥቦችን ብቻ ባባሉን የበለጠ ግልጽ ያደርገዋል፡፡

የሚከተሉት ጥቂት ምክንያቶች ለዚህ በማሳያነት ያግዛሉ፡፡ 1ኛ) ተቋሙ በዞኑ ከተማ ሲሰራ የመንግስት ሀሳብ በዞን ደረጃ ያሉትን ትልልቆቹን ባለሙያዎች በዞኑ ባሉት መዋቅሮች ከተለያየ የስራ ቦታቸው በመውሰድም ሆነ ባሉበት ሆነው በተደራቢነት ሊጠቀምባቸው ስለሚችል ያንን በቅርብ ለማግኘት ነው፡፡ 2ኛ) ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት በመንግስት ስር ያሉ እንደመሆናቸው ለሚያስፈልጋቸው ድጋፍም ሆነ ክትትል (“ቁጥጥር”) ባካባቢው ካለው የጸጥታና የአስተዳደር አካላት አቅም አኳያ ከፍ ያለው ባለበት አቅራቢያ መሰራት ስላለባቸው ነው፡፡ 3ኛ) ምንም ቢሆን የዞን መዋቅር ከስሩ ካሉት ስለሚሰፋ፣ ምንም የዞኑ ከተማ አላደገም ቢባል እንኳን ለዞን በሚመጥን ሁኔታ የተደራጀው መዋቅር ከሌሎች የአካባቢው ከተሞች አንጻር ከፍ እንደሚል ስለሚታወቅ ነው፡፡ 4ኛ) በዞን ደረጃ ያሉ የአገልግሎት መስጫ ተቋማት ሰፋ ያሉ ስለሆኑ ሰፋ ላለ ማህበረሰብ ግልጋሎት ለመስጠት የተሻለ ዝግጅት አላቸው፤ ለምሳሌ የፖሊስ ጽህፈት ቤት፣ ሆስፒታል፣ ፖስታ ቤት፣ ባንክ ቤት፣ የትራንስፖርት ስምሪትና የመሳሰሉትን ለማለት ነው፡፡


ዱራሜ - ሺንሺቾ መንገድ

ከፍ ብሎ እንደጠቀስኩት ከዱራሜ ውጪ፣ ለምሳሌ ሺንሺቾ “እኔ የተሻልኩ ነኝ፣ ለማደግም ምልክት አሳይቻለሁ” ብለው፤ ወይም ደግሞ ሐደሮና ሌሾ ተያይዘው፣ “አቀማመጣችንና ከሌሎች አካባቢዎች ጋር ያለን ተፈጥሮአዊ ትስስር ያግዘናልና የወደፊቱም እድገት ግምት ውስጥ ገብቶ ዞኑ ወደዚህ ይዛወር” ብለው ተከራክረው ከሆነ በኔ ግንዛቤ ሙሉ በሙሉ እደግፋቸዋለሁ፡፡ ምክንያቱም እያፈሰሱት ካለው መዋዕለ ንዋይና ከተማቸውን ለማሳደግ እያደረጉ ካሉት ጥረት አኳያ እንደዚህ ዓይነት ትልቅ ተቋም ቢጨመርበት ለከተማቸው ወይም ለአካባቢያቸው ዕድገት የሚኖረው አስተዋጽዖ ከፍተኛ ስለሚሆን ነው፡፡ ነገር ግን ጥያቄ ከማቅረብና በዞን ደረጃ ሊደረግና ሊያልቅ የሚገባው ክርክር ሆኖ ሳለ፣ ያንን ዘሎና አልፎ፣ የተለመደውን አሰራር ጥሶ እንዲከናወን ተገቢ ያልሆነ ተጽዕኖ የሚፈጥር ግፊት የመጨመር ሁኔታ ካለ አካሄዱ ገንቢ ስለማይሆን ሊታረም ይገባል፡፡ መግባባት ቀድሞ፣ በቀናነት ዞኑን የማሳደግ ፍላጎት ቢኖር ግን በኔ በኩል ሁሉም አካባቢዎች ሊጠቀሙ የሚችሉበት አማራጭ አሁንም አለ እላለሁ፡፡ ይህንንም ስል ከሞላ ጎደል ያለምንም ተጨማሪ ወጪ፣ የዞኑን እድገትም ለማቀላጠፍና ወደፊት ከሚከሰተው የህዝብ ቁጥርና የዞኑን ከተሞች አያይዞ ከማሳደግ አኳያ የሚያደርገውን አስተዋጽዖ ግምት ውስጥ በማስገባት ነው፡፡

“መቀናናት በፉክክር ውስጥ ያለ ፍቅር ነው” (“Jealousy is love in competition.”) የሚለው አባባል የሚያስተምረን አዎንታዊ የሆነ ውድድር እድገትን የሚያመጣ ስለመሆኑ ነው፡፡ ለምሳሌ በስፖርት ውድድር በሌላው ቡድን ያሉ ተጫዋቾችን ችሎታ ስለምናውቅና እኛ የምንደግፈው ቡድን በእነርሱ የተነሳ ሲሸነፍ ከመናደዳችን የተነሳ እነዛ ተጽእኖ ፈጣሪ ነገሮች የኛ እንዲሆኑ እንመኛለን፡፡


የዱራሜ የውስጥ ለውስጥ መንገድ

ይህ ማለት በተዘዋዋሪ እነዛን ተጫዋቾች መውደዳችንን ነው የሚያሳየው፡፡ ለምሳሌ የፖለቲካ የምርጫ ውድድር እኔ ባለሁበት አገር ልክ እንደኳስ ጨዋታ ነው፡፡ በብልጠት፣ በዕውቀት፣ በትጋትና ጥልቅ አሳብን አመንጭቶ ህዝቡን የሚጠቅም ነገር አሳይቶና አጓጉቶ ለመመረጥ እንቅልፍ አጥቶ ማደር ያለ ነው፡፡ ተቀናቃኝን በአስተሳሰብና አጸፋ ፕሮፓጋንዳ አፈር ድሜ አስግጦ፣ የህዝብን አንጀት በልቶና የሌላውን በማስረጃ አጥላልቶ መመረጥ ሁሉም የሚያደርጉት ስለሆነ ሲሸነፉ ብዙ አተካራ ውስጥ አይገቡም፡፡ አሸናፊውን “እንኳን ደስ አለህ” ብለው፣ ለሚቀጥለው ግን አሁን ካለው መሪ የሚሻል መርጦ መዘጋጀት የመጀመሪያ ተግባራቸው ያደርጉታል፡፡ ይህ ፉክክር በቅናት የተሞላ ቢሆንም ዞሮ ዞሮ “ለአገሪቱ የኔ ሃሳብ ይሻላል” ከሚል ዓላማና ፍቅር የመነጨ ስለሆነ ይህ ዓይነቱ በመጠፋፋት ሳይሆን በተወዳዳሪነት ላይ የተመሰረተ ቅናት የሚደገፍ ነው፡፡ በዚህ መልኩ “መግባባት ቀድሞ፣ በቀናነት ዞኑን የማሳደግ ፍላጎት ቢኖር ግን በኔ በኩል ሁሉም አካባቢዎች ሊጠቀሙ የሚችሉበት አማራጭ አሁንም አለ” የሚል ሀሳብ አለኝ፡፡ “እንዴት” ተብሎ ከተጠየቀ እንዲህ ለማስረዳት እሞክራለሁ፡፡

ባጭሩ የሚገነባው ካምፓስና የወደፊቱ ዩኒቨርሲቲ ወደ 77 ሄክታር መሬት እንደሚፈልግ በወሬ የሰማሁትን አስታውሳለሁ፡፡ አንድ1 ሄክታርን በአንድ ካሬ ኪሎሜትር ለክተን ስናሰላው አጠቃላዩ 770,000 ሜትር ካሬ ይሆናል ማለት ነው፡፡ ታዲያ አሁን መሰረት ከተጣለበት አካባቢ ወዴት አቅጣጫ ቢኬድ ነው ያን ያህል ስፍራ በዞኑ ክልል ማግኘት የሚቻለው ተብሎ ሲታሰብ ትንሽ ያስቸግራል፡፡ ይህ ብቻም ሳይሆን ማደግም ካለበት በአካባቢው የበለጠ ተጠቃሚ የሚሆነው ቅድሚያ ሊሰጠው የሚገባው የዞኑ ማህበረሰብ አይደለም ማለት ይቻላል፡፡ ነገር ግን ቦታው የተመረጠው ወደ ሚሽጊዳ ወረድ ብሎ፣ ጨጫን ይዞ እንዲወጣ ቢደረግ ኖሮ ለትምህርት ቤቱ ውበት፣ ለአካባቢ ጥበቃ የተሻለ አጋጣሚነት፣ ለወደፊት ካምፓሶቹ ከሚያስፈልጋቸው ውሃ አኳያም በቂ ውሃ ያለበት፣ ከሁሉም በላይ ደግሞ ሌሎቹን ቀጣዮቹን የሚገነቡትን የካምፓሱን ተጨማሪ ክንፎች በሺንሺቾ በኩል ካለው ጫፍ ተደርጎ ቢሆን ኖሮ የዩኒቨርሲቲውን ጥያቄ ቶሎ ዕውን ለማድረግ፣ በሁለቱ ከተሞች መካከል ያለውን ህዝብ ተጠቃሚ ለማድረግና ለወደፊትም ከአካባቢው የመሬት ጥበት አንጻር ለህዝቡ ያለው አማራጭ ወደ ከተማነት የመለወጥ ግዴታ ስለሆነ ህዝቡም ይህንን አጋጣሚ ባቋራጭ ያገኝ ነበር የሚል ሀሳብ አለኝ፡፡

በዱራሜና ሺንሺቾ ከተሞች መካከል ያለው ርቀት ከ15 ኪሎ ሜትር አይበልጥም፡፡ አሁን የኢንዱስትሪ ዞን ተብሎ በዞኑ የተያዘው ስፍራ ሲለማና በሺንሺቾ በኩልም ወደዱራሜ አቅጣጫ እየለማ ያለው አካባቢ ታስቦ ሲሰላ ይህ ርቀት ከ10 ኪሎ ሜትር የሚበልጥ አይሆንም፡፡ በሀብት፣ አብሮ በመስራትና አሁን በያዙት ሁኔታ የከተማውን የውስጥ ለውስጥ መንገዶች አስፋልት እያደረጉ ያሉት ሺንሺቾዎች በነካ እጃቸው ጥቂት ኪሎሜትሮች መንገዱን አስፋልት አድርገው ከዱራሜ ጋር ቢተጋገዙ በባጃጅና ሞተር ሳይክል ብቻ ሳይሆን ሚኒባሶች እንዳሻቸው በመመላለስ በሁለቱ ከተሞች መካከል ያለውን የንግድ ልውውጥ የበለጠ ያስፋፉት ነበር፡፡ ይህ ብቻ ሳይሆን ያለጥቅም አግጥጦ፣ ሁሌም መንገዱን አድካሚ በማድረግ የሚታወቀው የጨጫ አቀበት አንድ ሁለቴ በጎኑ ግሊደር ገብቶበት ምን ያህል ውበት እንዳለን ያስለካ ነበር፡፡

ይህ ሀሳብ ከዚህ በፊት ቀርቦ እንደነበር ባላውቅም በስመ ኢንዱስትሪ ዞን ቦታውን ለመንካት እንዳልተፈለገ ሲነገር ግን ይደመጣል፡፡ የሚሻለው ግን የኢንዱስትሪ ዞኑን ካስፈለገ በዛው ካልሆነም ወደወታና ጠዛ ገርባ ቀይሮ በማስፋፋት፣ አሁን እየተሰራ ያለውንም ከዱራሜ-ሲቄ-አረካ መንገድ ከዩኒቨርሲቲው መጻዔ እድገት ጋር የበለጠ ጠቃሚ ለማድረግና ተማሪዎች ወደፊት ከካምፓሳቸው አቀማመጥ አኳያ ወደሚቀርባቸው ከተማ በመሄድ ቤተሰቦቻቸው ሊጠይቋቸው እንዲችሉ የሚያደርግ አማራጭን ስለመፍጠር ቢታሰብበት ለሁሉም ጠቃሚ እንደሆነ ይሰማኛል፡፡


የዱራሜ ቴክኒክ ኮሌጅ ወደ ሓምበሪች አቅጣጫ ሲታይ

ዱራሜና ሺንሺቾ ምን ያህል ተፎካካሪ ብቻ ሳይሆን ተቀናቃኝም እንደሆኑ ለመመስከር ውስጣቸው ሆኘ በስራ አጋጣሚ ካየሁት ከራሴ የተሻለ ምስክር አያስፈልገኝም፡፡ ባንድ ወቅት እንደዛሬ በጣት የሚቆጠሩት ሆቴሎች ባልነበሩበት ጊዜ የክልሉን የስፖርት ውድድር ለማዘጋጀት ስንዳፈር እንደኃላፊነቴ ተስፋ አድርጌው የነበረው፣ “መንገዱን ካሳዩት ህዝቡ አዎንታዊ በሆነ ፉክክር ሁሉንም ይሰራል” በሚለው እምነት ላይ ብቻ ነበር፡፡ በመሆኑም ከዞኑም ሆነ ከክልሉ ምንም የበጀት ድጋፍ ሳይኖር፣ ሁለቱም ከተሞች ዞኑ የተጣለበትን ሃላፊነት ከመወጣታቸውም በላይ በወቅቱ በነባርነት ይበልጡን የነበሩት የሁሉም የዞን ከተሞች ቢሆኑም ከአዋሳ፣ አርባምንጭና ሆሳእና ቀጥሎ የተሻለ አማራጭ ሆነን መገኘት የሚያስችለንን ብቃት አሳይተን እንደነበረ ይታወሳል፡፡ ያ ሲሆን ግን በቀላሉ ታልፎ ሳይሆን ከዞን ጀምሮ በሁለቱም ከተሞች ያሉት መሪዎችና ማዘጋጃ ቤቶች፣ የንግዱ ማህበረሰብ አባላትና የወጣቶች ድጋፍ ሁሉ ታክሎበት ስለመሆኑ በወቅቱ የነበሩት የሚመሰክሩት ነው፡፡ ዛሬ የተሻለ የኢኮኖሚ አቅም ባለበት ጊዜና ብዙ ባለሙያ እዛው በዞናችን በሚገኝበት ሁኔታ ውስጥ እያለን የተሻለ ነገር መስራት እንዴት አንችልም? ያውም በተፈጠረው አጋጣሚ መንግስት “የዘነጋሁት ዞን ነበረ እንዴ?” ብሎ እቅዱን ከልሶ እነዚህን ዓይነት መሰረታዊ የልማት ተቋማትን ለመገንባት በጀቱን ሊሰጥ ቃል በገባበት ጊዜ የተሻለ ነገር መስራት እንደምንችል ማሳየት አይገባንም?

ምናልባት፣ “የመሰረት ድንጋይ ተጥሏል፣ ያም ቦታ ቀድሞ ለሌላ ዓላማ ተይዟል” ዓይነት ሃሳቦችና ካምፓሱ በዚህ አቅጣጫ ብቻ ካልተሰራ የሚል ምክንያት የሌለው ግትር አቋም ካልሆነ በቀር ደግሞ ለማሰብና የወደፊቱን የዞኑን እድገት ሊያቀለጥፍ የሚችል አማራጭን ለመቀበል አሁንም ጊዜው አለ፡፡ እንዳልኩት ይህ የግል ሀሳብ እንጂ የመጨረሻና ሁሉን ያካተተ አይደለም፡፡ ስለዚህ የተሻለ አማራጭ ካላችሁ፣ ወይም ያቀረብኩት የማይሆንበትን ምክንያት የሚያስረዳ ሀሳብ ካላችሁ የሚሻለውን ሀሳባችሁን እቀበላለሁ፡፡ ያው ቀድሞም ለማገዝ እንጂ የሚወስነው አካል የሚቀበለውን ለመከተልና የሚጠበቅብኝን ለማገዝ ሁሌም ዝግጁ መሆኔንም በዚሁ አጋጣሚ መግለጽ እፈልጋለሁ፡፡ ከሁሉ በላይ ደግሞ በውይይትና በመተሳሰብ ላይ ተመስርቶ የተደረገ እስከሆነ ድረስ አሁን ያለውንም ቢሆን መቀበል ብቻ ሳይሆን ተግባራዊ እንዲሆን ማገዝም ካስፈለገ ከሁላችንም የሚጠበቅ እንደሆነ የማምንበት ነው፡፡ ቸር ይግጠመን፡፡

ማስታወሻ፡ ፎቶዎቹ የተወሰዱት ከፌስቡክ የተለያዩ ገጸች ሲሆን የሐምበሪቾ ዌብሳይት ንብረት አይደሉም፤ ለባለቤቶቹ ለሁሉም ግን ምስጋናችን ከፍ ያለ ነው፡፡


የኛ ሰዎች ምጽኣት ለመቼ ነው?

የኛ ሰዎች ምጽኣት ለመቼ ነው?

(በመንቾ ከም፣ ሚያዚያ 8 ቀን 2007 ዓም)

ከምባቶች ብዙ አሳልፈዋል፡፡ የእስልምናን መስፋፋት ተከትሎ የአህመድ ግራኝ ጦር ክርስቲያናዊውን የጎንደር የሱስኒዮስ መንግስት ሲበታትነው (በ16ኛው ክፍለዘመን)፣ የመንግስቱ የጦር መሪ የነበረው ራስ ሐመልማል የሽሽቱ መጨረሻና መደበቂያ ስፍራው ከምባታ ሆነች፡፡ ከምባታ ግን ሐመልማልን ደብቆ ሲያበቃ፣ ከምባታም በቀደመው የሐምበሪቾ ስርዓቱ የመተዳደር ነገሩም በዚያው አከተመ፡፡ ከጎንደር ሐመልማልን ተከትለው የመጡት ሰዎች (የከምባታን ምድር አየር ወደውት ይሆን የህዝቡን ተቀባይነት አድንቀው የተጻፈ ነገር ባይኖርም)፣ ደብቆና አበሳቸውን ተቋቁሞ ክፉውን ጊዜ ያሳለፋቸውን የከምባታ ህዝብ በደንብ ገዙት፡፡ ከአገዛዝም በከፋ ሁኔታ የመደብ ልዩነታቸውን በጉልህ እንዲያውቀው በፍጹም በትዳር መተሳሰር ጭምር እንዳይኖር ተጠንቅቀው ከአጎራባቹ ብሄረሰቦች ጋር ተመሳጥረው አበሳውን አሳዩት፡፡ ለዚህ ነው፣”ጎንደሬ ነን” የሚሉት የሐመልማል ዘመዶች፣ “የከምባታ ንግስና የእኛ ነው” በሚል፣ ከምባታን ቢገዙም ከከምባታ ህዝብ ጋር ሊጋቡና ሊተሳሰሩ ሳይፈቅዱ እስከ ቅርብ ጊዜ የቆዩት፡፡ ማስረጃም ካስፈለገ፣ የእስልምና እምነት ተከታይ ከነበሩት ከስልጢና ከሃዲያ፣ በከምባታ ዝምድ ቡድንነት ከሚታወቁት ግን የራሳቸው አስተዳደር ከነበራቸው ከጠምባሮና ከደንጣ ዱበሞና ከመሳሰሉት ጋር ትዳርና ዝምድና ሲመሰርቱ ከምባቶችን ሳያቀርቡ ሲገዙ የከረሙት፡፡

በፊውዳሉ ዘመን እንደሚጻፈው ዜና መዋዕል ከምባቶች በዋሉበት ጦርነትና ግጭት ሁሉ ከመሞት በቀር ጀግንነቱና የድሉ ባለቤትነት ከዚያው ከአንድ ጎሳ ለተውጣጡት መሪዎች ሲሰጥና በራሳቸው አፈታሪክ ነጋሪዎች፣ “የከምባታ ታሪክ” እየተባለ እስከዛሬ በቅብብሎሽ ሲነገር ይሰማል፡፡ የአገዛዙን ክፋት ከምባቶች ሲናገሩ በብዙ ቢሰማም አንዳንድ “ታሪክ እንጽፋለን” የሚሉ ሰዎች ለምን ትኩረት እንደማይሰጡት አይታወቅም፡፡ የራሱን መሬት በማንኛውም ሰዓት የአገዛዙ ጎሳ አባል የሆነ ሰው “አማረኝ” ካለ በቀዬው ላፈለገው ዘመን ለምን አይኖርም ከምባቴው ያለማውን መሬት ለእነርሱ ለቅቆ መነቀል ነበረበት፡፡ የአገዛዙ ጎሳ ጎረምሶች በማንኛውም ሰዓት ጎጆ ሊመሰርቱ ቢፈልጉ፣ ደስ ያላቸው አካባቢ የትኛውንም ኗሪ አፈናቅለው፣ ያማራቸውን ሀብቱንና ርስቱን ይወርሱታል፡፡ ያሳደገውን የራሱን ከብት እንኳን አርዶ መብላት ይቅርና፣ ድንገት ቢሞትበት እንኳን ለአካባቢው አለቃ (በደንቡ መሰረት ባካባቢው ለሚገኘው የገዚዎቹ ጎሳ አባል) ተሯሩጦ ማሳወቅና ከተጨማሪ ቅጣት መዳን ነበረበት፡፡ በዚህ መልኩ አያቶቻቸው ሲያደርጉት የነበረውን፣ “ከከምባታ ጋር ያለመጋባት” ያልተጻፈ ህግን ዘመነኞቹ ወራሾቻቸውም ለማስቀጠል ሞክረው እንደነበር የሚያሳዩ ምልክቶች ዛሬም ድረስ አሉ፡፡ አንዳንዶች እርስበርስ የማጋባት አማራጩ “የጠራ ዘር” ለመፍጠርም ያግዛል የሚል ትምህርትና ምሳሌነታቸውን በተግባር እስከማሳየት ደርሰዋል፡፡

በምክር ይተዳደር ከነበረበት የራሱ ጥንታዊ አስተዳደር በመሳፍንቱ አገዛዝ የተነሳ ፈልሰው ለመጡት የጎንደር ነፍጠኞች ሲገብር የኖረው የከምባታ ማህበረሰብ በወቅቱ ሙሉ በሙሉ ኑሮው በግብርና ላይ የተመሰረተ እንደነበር ይታወቃል፡፡ በ20ኛው ክፍለ ዘመን የመጀመሪያው አጋማሽ መገባደጃ ላይ ከምባታ የወንጌል ብርሃንን ሲያይ አማራጭ ስራና ከጌቶቹ ስቃይ ገለል የሚልበት አጋጣሚ ተፈጠረለት፡፡ ወንጌልን ከፈረንጆቹ ሲቀበል አልፎ አልፎ ከነበረው ክፋታቸው በስቲያ ጠቃሚውን በመውሰድ ተግባራዊ ማድረጉ ኑሮውን እንዲለውጥ (አጥሩን ባግባቡ እንዲያጥርና ትዳሩን እንዲወስን)፣ ጤናውን እንዲጠብቅ (አትክልትና ፍራፍሬን ማልማትና መመገብ እንዲለምድ፣ በጤና ተቋማት እንዲገለገልና ጽዳቱን እንዲጠብቅ)፣ አማራጭ መተዳደሪያን እንዲያማትር (ከግብርና ሌላ ንግድና ዝውውርን እንዲያውቅ፣ መማርና ማስተማርን፣ ወንጌል መስበክን፣ ለሌሎች ተቀጥሮ መስራትን) እና ከአካባቢው ወጣ ማለትን (በወንጌል፣ በፋብሪካ ስራ፣ በአስተማሪነት) እንደአማራጭ እንዲያየው ሰፊ እድል ከፈተለት፡፡ በዚሁ አጋጣሚ ከምባቶች በስራ፣ በስደት፣ በሰፈራ፣ በሚሲዮናዊነትና በመሳሰሉት ምክንያቶች ከአካባቢው መውጣትና ራቅ እያሉ ኑሯቸውን መመስረት ጀመሩ፡፡ ይህ ዓይነቱ ከአካባቢው ጥሎ የመውጣት ሁኔታ በግድም በውድም የነበረ ሲሆን ለዚህም አስገዳጅ የነበሩት ምክንያቶች ውስጥ፣ የኪራይ የግብርና ስራን ጨምሮ የተሻለ መሬትና ኑሮ ፍለጋ፣ በጎሳና በመደብ የመጨቆንና የመገፋት ተጽእኖን በመሸሽ፣ ወንጌልን ለማዳረስ በሚል ተልዕኮ፣ ከሌሎች ብሄረሰቦች ጋር በትዳር በመተሳሰር፣ አዳዲስ በተከፈቱት የእርሻ ልማቶችና የስኳር ፋብሪካዎች ተቀጥሮ ለመስራት ናቸው፡፡

በ20ኛው ክፍለዘመን ሁለተኛው አጋማሽ የኢንዱስትሪው አብዮት ለውጥ የዓለም የፖለቲካ ስርዓቱንም ሲነቀንቀው ኢትዮጵያም ከፊውዳሉ የአገዛዝ ሥርዓት የረጅም እንቅልፍ የመንቂያዋ ጊዜ ሆነ፡፡ ከምባቶች ግን ከላይ የተጠቀሱትን ምክንያቶች አስታክከው በስፋት ከቀዬኣቸው የወጡበት ጊዜ ነበር ማለት ይቻላል፡፡ የአፄ ኃይለ ሥላሴን መውደቅ ተከትሎ የመጡት የፖለቲካ ስርዓቶችም በአንድም ሆነ በሌላ መንገድ ከአካባቢው የመውጣቱን ግፊት አባብሰውታል ማለት ይቻላል፡፡ በብሄረሰብ አኗኗር ላይ የተመሰረተው የኢህአዴግ መንግስት በከምባቶች ተንቀሳቅሶ የመስራትና አማራጭ መተዳደሪያን የማፈላለግ እድሉን በአገር ውስጥ አጠበበው ማለት ይቻላል፡፡ እንደውም በተለያዩ ስፍራዎች ከአካባቢው ህዝብ ጋር ተሰናስለውና ተከባብረው ከኖሩበት መሬት የመፈናቀልና በትላልቅ የመንግስት እርሻዎችና ፋብሪካዎች በስፋት ይሰሩ የነበሩት የብሄረሰቡ አባላት ንብረቶቹ ወደግለይዞታ በመዛወራቸው፣ ባካባቢው ሰዎች በመያዛቸው ወይም ካለፈው መንግስት መዋቅር ጋር በመፍረሳቸው የሽግግር ውቅት አንዳንድ ክስተቶች ለከምባታ ህዝብ እንደ ድንገተኛ ደራሽ ውሃ ነው የሆነበት፡፡ ደራሽ ውሃ ድንገት ጠራርጎ እንደሚወስደው የከምባቶቹ ተስፋ፣ ላብና ለብዙ ዘመናት የለፉበት ሀብት ተጠራርጎ ተወሰደ፡፡ ከጎርፍ በማን አቤት ይባላል?

የመጨረሻው አማራጭ ባለቀ ሰዓትም ቢሆን ከአካባቢያቸው ወጣ ብለው ባገኙት ስራ ላይ ተግተው ራሳቸውን ለመለወጥ በሚተማመኑት ከምባቶች ላይ ብዙም ችግር አልፈጠረም፡፡ ያለው በእጁ የሌለውን በእግሩ የደቡብ አፍሪካን ጉዞ ተያያዘው፡፡ አያቶቹ ለወንጌል ሲወጡ፣ “ኢየሩሳሌማ ጡሚ መዕኒታ፣ ሃከዳ ኢሊ ሂካ ጡመሃ፣ ደቂኬዕ በጂጎን ሄኦተ ዘላለማ፡፡” ብለው የዘመሩትን ሀሳብ ራሱን ለማኖርና የቤተሰቡን ሃላፊነት ለመወጣት ለቆረጠው ለከምባታ ህዝብ ወደ ደቡብ አፍሪካ የሚተምምበት መዝሙሩ ሆነ፡፡ የማንዴላ አገር ውለታ ከፋይ መሰለችና ማንዴላ እስኪሞቱ የከምባታን ፍልሰት ታገሰች፡፡


መሳላ ሆቴል ...ዱራሜ

በመንግስትም ሆነ በሌላ የእርዳታ ድርጅት የችግሩ ጽናት፣ መፈናቀሉ፣ የአካባቢው ጥበትና ከኖረበት ስፍራ ሁሉ ተገፍቶ መሰደዱ ያመጣበትን የኑሮ መቃወስ መልክ ለማስያዝ የተደረገ ጥረት ባለመኖሩ ከምባቶች ራሳቸውን ለማኖር መፍጨርጨር ነበረባቸው፡፡ ባለፉት 24 ዓመታት ከቦጋለች ገብሬ የተወሰነ ጥረት ውጪ፣ በዓለም ዙሪያ ታዋቂ በሆኑ ሌሎች የብሄረሰቡ ተወላጆች፣ በመንግስትም ሆነ በሌላ ረጂ አካል ለችግሩ የሚሆን መፍትሄ ምንም ባለመሞከሩ የከምባታ ወጣት የሚተማመነውን አምላኩን፣ ጉልበቱንና ጠንካራ የመስራት ባህሉን ይዞ “ማርና ወተት ታፈሳለች” ወደምትባለዋ ደቡብ አፍሪካ ተመመ፡፡ በመንገድ ላይ ካለው እንግልትና ሞት ጋር ፊት ለፊት ተነጋግሮና ፈተናውን ሁሉ ተሻግሮም ቢሆን በሄደበት በአምላኩ ያላፈረው የከምባታ ህዝብ መንግስት ለሚገድበው ትልቁ ግድብም ተርፎ እንደነበር ይነገራል፡፡ ግና “ወርቅ ላበደረ ጠጠር” ሆነና፣ የተማረው በሀገሩ ያውም በክልሉ የረባ ቦታ ሳይሰጠው፣ በሚገርም ሁኔታ በዞኑ አንዳችም ፋይዳ ያለው ለህዝብ የሚተርፍ ፕሮጀክት ሳይተከልና እንደውም ጎረቤቶቹ የኖረበትን መሬት ሁሉ “የኛ ነው” እያሉ በስማቸው ታሪኩንና የቱሪስት ሀብቱን ሁሉ ሲያስመዘግቡ የዝሆን ጆሮ ያደላቸው ጥቂት ሆዳሞች በስሙ ሲነግዱ ከረሙ፡፡ “የዘመድ ጥል የስጋ ትል” እንዲሉ አላቦች ከምባታ አይደለንም ቢሉ፣ “ዘመን ያመጣው ፋሽን ነው” ብሎ ተቀብሎ፣ በስመ ሃይማኖት “ከምባታ አይደለንም” ያሉትን ሰዎቹን ከነመሬቱ ሲያስረክብ ብዙም አልተወዛገበም፡፡ ምክንያቱም መሬቱ የህዝቡ ነውና እዛም ሄደው ቢይዙት “ያው ልብ ስንገዛ እንቀላቀል የል?” በሚል ይመስላል፡፡

“ካገሩ የወጣ አገሩ እስኪመለስ ቢጭኑት አህያ ቢለጉሙት ፈረስ፡፡” የሚለው ተረት ግን ጊዜውን ጠብቆ የደረሰ ይመስላል - ዛሬ፡፡ ደቡብ አፍሪካም ውለታዋን ረስታ፣ ቆሻሻዋን ጠርገው ስራ ያስተማርዋትን አፍሪካውያን ከነነፍሳቸው በእሳት በማጋየት ውለታዋን ከፈለቻቸው፡፡ ከእንግዲህ ምን ቀረን? ምጽኣት ስንት ጊዜ ይኖራል? የመጨረሻ አማራጭ ባይሆንም ሰብሰብ ብለን ከተማከርን ለሀገርም የሚተርፍ ብርቱ የመከባበርና ሰርቶ የመኖር ባህል ስላለን የኛው መሬት ከሰራንበት አይጠበንም፡፡ ስለዚህ ከልባችን ተመልሰን አካባቢያችንን የምናለማበት ጊዜና ራሳችን ተከብረን የምንኖርበት ሁኔታ ውስጥ መግባት አለብን፡፡ ሁላችንም ላሳደገን ህዝብና አካባቢ ውለታውን በረባ መንገድ እየከፈልን፣ ራሳችንን እየረዳን የሀገራችንን ኤኮኖሚ ማሳደግ የምንችልበትን ጠቃሚ ሀሳብ ለምን እንደአማራጭ አንወስደውም? ቸር እንሁን!


ዱራሜ ካምፓስ ሲጎበኝ

ከሰሞኑ እንደተዘነጋ ሲነገር የሰነበተው "የዱራሜ ካምፓስ" ወሬ ዛሬ መጠነኛ እንቅስቃሴ ታይቶበታል፡፡"

(November 06, 2015)

"ከሰሞኑ እንደተዘነጋ ሲነገር የሰነበተው "የዱራሜ ካምፓስ" ወሬ ዛሬ መጠነኛ እንቅስቃሴ ታይቶበታል፡፡" መባሉን ከፎቶግራፍ ጋር ተያይዞ የደረሰን ዜና ያስረዳል፡፡
የዱራሜው ኤፍ ኤም ሬዲዮ የከምባትኛ ሪፖርተር የሆነው ሰብስቤ ማተቦ በፌስቡክ ገጹ ከለጠፈው መረዳት እንደሚቻለው፣ "የካምፓሱ ሞግዚት" የዋቸሞ ዩኒቨርሲቲው ፕሬዚዳንት ዶክተር ማንደፍሮ እሼቴና የዩኒቨርሲቲው የቦርድ ሰብሳቢ እንደሆኑ የሚነገርላቸው ዶክተር ሺፈራው ተክለማሪያምን ጨምሮ የዋቸሞ ዩኒቨርሲቲ የቦርድ አባላትና የዩኒቨርሰቲውን አስተዳደር ካውንስል፣ ከትምርት ሚኒስቴር፣ ከከምባታ ጠምባሮ ዞን አስተዳደር ጋር በመሆን በዱራሜ ካምፓስ ጉብኝት ከማድረጋቸውም በላይ አጭርም ቢሆን ስብሰባ ቢጤ መደረጉን ከስፍራው የደረሱን ሪፖርቶች አስረድተውናል፡፡

በያዝነው የ2008 ዓ.ም. የትምህርት ዘመን እስከ 500 የሚደርሱ አዳዲስ ተማሪዎችን በተወሰኑ የተምህርት መስኮች ለመቀበል ዝግጅት በማድረግ ላይ የሚገኘውን የዱራሜ ካምፖስ አቅም፣ በራሳቸው መንገድ በመገምገም ጎብኚዎቹ በካምፓሱ እጣ ፈንታ ላይ እንደሚወስኑ ይታወቃል፡፡ ጉብኝቱን የዩኒቨርሲቲው ፕሬዚዳንት ዶ/ር ማንደፍሮ እሸቴ እና የቦርድ ሰብሳቢ ዶ/ር ሽፈራው ተ/ማሪያም ከካምፓሱ ተወካዮች ጋር በመሆን አስጎብኝተዋል፡፡ "በ2008 ዓ/ም አዳዲስ ተማሪዎችን እንደሚቀበል" ከዚህ በፊት ስምምነት የነበረ ቢሆንም የዋቸሞ ዩኒቨርሲቲው ፕሬዚዳንት በግል ውሳኔያቸው፣ "የዱራሜ ካምፓስ በ2008 ዓ.ም. ተማሪዎችን ለመቀበል አይችልም" በሚል የካምፓሱን መከፈት ለማጓተት ያቀረቡትን ደብዳቤና ሀሳብ ቦርዱ ከዚህ በፊት ውድቅ አድርጎት እንደነበረ" የሚገልጽ ወሬ ሲናፈስ እንደነበረ አይዘነጋም፡፡

ውሻው “ዉ … ዉ” አለ!

(ፍቅር ትንሣዔ ፣ 14/12/2016)

በአዝናኝነቱና ወጣ ባለ ባሕሪው የምናውቀው በዱራሜ ሃይስኩል የ11ኛና 12ኛ ክፍል የአማርኛ ቋንቋ አስተማሪዬ ታሪኩ ከ”ወ” ርቢ ፊደላት መካከል ካብዕ (ሁለተኛ) ድምፅ የምትወክለዋ “ዉ” ፊደል በአማርኛ ቃላት ውስጥ ልትወክለው የምትችለው ወይም ስራ ላይ ልትውል የምትችለው የውሻን ድምፅ ለመግለፅ ብቻ ነው ብሎ የነገረን እለት በጣም መገረሜ ትዝ ይለኛል። እኔ ሳውቅ ብዙ “ዉ”ን የሚጠቀሙ ቃላት ነበሩ። ስለዚህ ክርክር በሚያሰመስል ሁኔታ የተለያዩ ቃላትን እየጠራሁ ታሪኩ ያለው ነገር ፉርሽ እንደሆነ ልገልፅ ሞከርኩ። እሱ ግን ፈገግ እያለ የቻልኩትን ያህል ቃል እንዳፅፈው ነገሮኝ ጥቁር ሰሌዳው ላይ ካሰፈረ በኋላ የሁሉም ቃላት ላይ ያለኝን የተዛባ የፊደል አጠቃቀም እራሴውኑ አንድ ጥያቄ ብቻ ጠይቆኝ አረመኝ። እውነትም ካብዕ ድምፅን የምትወክለው “ዉ”ን ይጠቀማሉ ብዬ አምኜ የኖርኩባቸው ቃላት ሁሉ ለካስ ሳድስ ድምጿን “ው” ፊደልን የሚጠቀሙ ናቸው። እናም የውሻ ድምፁ እንጂ ውሻ የሚለው ቃል ራሱ በሳድስ ድምፅ እንጂ በካብዕ ድምፅ አይጻፍም። በጣም ተሸወድነ!!! ውሻው ተራመደ አጥንት ይዞ ሄደ ያንን እየበላ ይጠብቃል ሌባ ውሻው “ዉ … ዉ” አለ! (የልጅነት ጨዋታ)


ፍቅር ትንሣዔ

እዚህ ጋ ስለ ሆሄያት አጠቃቀም ወይም የልጅነት ጨዋታ አይደለም ላነሳ የፈለግሁት። ስለ ከተማችን ሺንሺቾና ውሻ ቁርኝት እንጂ።

በ1980ዎቹ አመታት ሺንሺቾ ከተማ ውስጥ ነዋሪ የሆነ ሰው ሁሉ ሊባል በሚቻል ደረጃ አባቴን የሚያውቅበት ሶስት ነገሮች ነበሩ። እነሱም የከተማው ፈር ቀዳጅ ፎቶግራፍ አንሺ መሆኑ፣ መኖሪያ ግቢው ዙሪያውን በረጃጅም ዛፎች የተከበበ መሆኑና በግቢው ሃይለኛ የፈረንጅ ውሻ የምትገኝ መሆኑ። ቦቢ!!! እንደ አንድ የቤተሰባችን አባል ተቆጥራ ኖራ በዕድሜ መግፋት ከዚህ ዓለም በሞት ተለይታ በታላቅ ሀዘንና ለቅሶ ጭምር ታጅቦ ስርዓተ ቀብሯ በመኖሪያ ግቢያችን ስለተከናወነላትና መቃብሯ ላይ በእንጨት የመስቀል ምልክት ተተክሎላት ስለነበረችው ስለ ቦቢ እራሱን የቻለ አንድ ታሪክ የሚወጣው ፅሁፍ የሚያፅፍ በመሆኑ እዚህ ጋ ባልፈው ይሻለኛል። ስለሷ ሳስብ ዛሬ ከሞተች ከ20 ዓመት በኋላ እንኳን አንዳች አይነት ስሜት ይወረኛል። የተደበላለቀ። ሀዘንና ደስታ።

ወደ ጉዳዬ ስመለስ ውሻው “ዉ … ዉ” አለ! የሚለውን አባባል በአዲሱ ሚሊኒየም ሺንሺቾ ከተማ ላይ ተወልደው እዛው ያደጉ ልጆች ምናልባት አሁንም ጨዋታው መዋዕለ ህፃናቶቻችን ውስጥ ካለ ይጫወቱታል እንጂ ውሻ እንደ ጉጉት የወፍ ፍጥረት፣ ወይ እንደ ባጃጅ ባለ ሶስት እግር ተሽከርካሪ ይሁን አያውቁም። ውሻ ዉ ዉ ሲልም ሰምተው አያውቁም። በስዕል ወይም ምስል ይኼ ነው ውሻ የተባሉትም ቢሆኑ አውስትራልያ ብቻ እንደምትገኘው እንደ ካንጋሮ ውሻ የአንድ ውጭ ሀገር ብርቅዬ እንስሳ እንጂ በኢትዮጵያ የሚገኝ እንስሳ እንደሆነ የሚያውቁ አይመስለኝም። ውሻን ባይናቸው ሊያዩ ድምፁንም በጆሮአቸው ሊሰሙ ይጓጓሉ እንጂ አይሳካላቸውም።


ከልጅነቴ በውሻ ፍቅር ተነድፌ እንደማደጌ ዩንቨርሲቲ እስክገባ ድረስ የተለያዩ ውሾችን አሳድጌያለሁ። የመጨረሻው ውሻዬ ዶግ የሚባለው ነበር። ዩኒቨርሲቲ ሆኜ ከቤተሰቦቼ እኩል ይናፍቀኝ ነበር። ክረምት እረፍት ሆኖ ስመለስ ፊቴ ያገኘኋቸውን ሰላም ብዬ ቀጥታ ያመራሁት ወደ ጓሮ ነበር። ዶግ በተለምዶ ሊኖር በሚገባው ቦታ ላይ ግን የለም። ጮክ ብዬ ተጣራሁ። ደገምኩ። ደጋገምኩ። እናቴ ከጀርባዬ መጥታ ሀዘን በቀላቀለ ድምፀት “ተው በቃ አትልፋ። አይመጣም” አለችኝ። ከአስተያየቴ ያለችኝ ነገር እንዳልገባኝ ተረዳች። እናም የሆነውን ሁሉ ነገረችኝ። አንድ ከየት መጣ የተባለ እብድ ውሻ ባልሳሳት አምስት ያህል የከተማውን ሰዎች እንደነከሰና እንደሞቱ በዚህም ምክንያት በከተማው ዋና ዕድር ውሻ የተባለ ፍጥረት ከከተማው እንዲወገድ እንደተወሰነ፣ ደብቀው ሊያስቀሩ የሞከሩ ግለሰቦችንም የያንዳንዱን ቤት ጓዳ ጎድጓዳና ገመና ጭምር የማወቅ አቅምን የተጎናፀፈው ዕድር የተባለው ተቋም እያሸማቀቀ እራሳቸው መግደል ባይችሉ ለገዳዮች አሳልፈው እንዲሰጡ አስገድዶ የኔም ዶግ በዚህ መልኩ ተላልፎ እንደተሰጠና እንደተሰዋ ተረዳሁ። ከዚያ ጊዜ ጀምሮ ይህ የዕድሩ ሕግ መሻሻልም ሆነ መሻር ሳያሳይ በሺንሺቾ ከተማ ውስጥ ውሻ ማሳደግ ምኞት እንጂ ገቢር ሳይሆን እነሆ አስር ዓመታት አለፉ። እኔም የፈለገው ጥሩ ጎኑ ቢሰበክለትና ቢፃፍለትም እድር ለሚባል ተቋም ያለኝ አመለካከት ከጅምላ ጨፍጫፊነትና ዘር አጥፊ ወንጀለኝነት ያልተለየ እንደሆነ እስካሁን ቀጥሏል።

የኔ አመለካከት ይቆይና የዕድሩን ውሳኔና ውጤቱን በአመክንዮ እንመዝነው እስኪ።

ውሻ የሰውን ልጅ ቀድሞ ከተላመዱና የቤት እንስሳ ከሆኑት መካከል ግንባር ቀደሙ ነው። ስለውሻ በስነ ጥበብም ሆነ ታሪክ ብዙ ተብሏል። በዚህ አጋጣሚ ፊልም ለሚወድ ሰው ሆሊውድ ሃቺኮ (Hachiko) ስለተባለ ጃፓናዊ ውሻ የሰራውንና የውሻውን ስም ርዕስ ያደረገውን በእውነተኛ ታሪክ ላይ የተመሰረተ ፊልም እጋብዛለሁ። አለም አቀፍ የታማኝነት ምሳሌነቱን ትተን ወደ ሀገራችን ነባራዊ ሁኔታ በተለይም በግለሰብ ደረጃ ስንመጣ ውሻ የመዝናኛ (pleasure) ብቻ ሳይሆን በዋናነት የጥበቃ (ዘብ) ስራ ውጤታማ በሆነ መልኩ ሲሰራ የኖረ ባለውለታ እንስሳ ነው። ጥሩ ውሻ ያሳደገ ሰው ግቢ ውስጥ ሌባ ይቋምጣታል እንጂ ደፍሮ አይገባትም። ውሻ ያለበት ሰፈር ውስጥ እንደ ጅብ ያሉ የዱር እንስሳት ደፍረው መግባትና መንቀሳቀስ አይሆንላቸውም። ትንሿ ውሻ እንኳን ተፈጥሮ በቸረቻት ጥበብ ባዕድ እንቅስቃሴን ከሩቅ አነፍንፋ አውቃ ላሳዳሪዎቿ የማንቅያ ደወል (alarm) ሆና ራሳቸውንና ንብረታቸውን እንዲጠብቁ ቅድመ ማስጠንቀቂያ ትሰጣለች። ባለፈው የመስቀል በዓል ሰሞን ቤተሰብ ጋ እያለሁ ድሮ ድሮ እስከ እኩለ ሌሊት ስንጫወት የምናመሽ ጎረቤትና ወዳጅ ቤተሰብ አባላት 3፡00 ሰዓት እንኳን ሳይደርስ እንሂድ እንሂድ ሲሉ ምን እንዳስቸኮላቸው ስጠይቅ የተሠጠኝ መልስ ጅብ ከተማው ላይ እንደልብ እየፈነጨ እንደሆነና በተለይም የከተማው ዳር ዳር አካባቢ ብዙ ሰዎችን ማጥቃቱ የዕለትተለት ወሬ መሆኑን ነው። ሙሉ በሙሉ ባይሆንም በአብዛኛው የውሻ አለመኖር ለዚህ በር እንደከፈተ አልተጠራጠርኩም። ስለሌቦች ሥጠይቅም የተነገረኝ ሰው ባጋጣሚ መናኛ እንኳን ዕቃ ውጭ ረስቶ ቢያድር ጧት መልሶ እንደማያገኝ እርግጠኝነት ደረጃ ላይ እንደደረሰ ነው። ቤትን ለብቻው ትቶ ሌላ ጋ ማደርማ የማይታሰብ ነው። በተለይ ተከራይ ወንደላጤና ሴተላጤዎች ለበዓላት ወደ ቤተሰቦቻቸው የሚሄዱት የተከራዩት ቤት ውስጥ የሚያድርላቸው ሰው ካገኙ ብቻ ነው። ምክንያቱም አከራዮች ያሉበት ግቢ እንኳን ቢሆን ቤት ሰዎቹ ተኝተው ሳለ ሰርሳሪዎች የኪራይ ክፍሎቹን እስከመጥረግ ያህል አፅድተው መሄዳቸው ከልምድ ተረጋግጧልና። እናም ውሻ ቢኖር ኖሮ ብዬ ሳስብ ባብዛኛው ሊቀረፍ የሚችል ችግር እንደሆነ መደምደሚያ ላይ ደረስኩ።

ዛሬ ላይ አዲሱ ትውልድ ውሻን አለማወቁ ብቻ ጉዳይ ሆኖ ሳይሆን የውሻን የትዬሌሌ ጥቅም ከግምት አስገብቶ የሺንሺቾ ህዝብና እድሩ የከተማዋን ፀረ ውሻ አቋም ዳግም ሊያጤነው ይገባል ባይ ነኝ። ከልቤ ነው የምለው ለዚህ ሁሉ መንስዔ በሆነው ውሻ አማካይነት ጉዳትና ሀዘን ለደረሰባቸው ሰዎች ዛሬም ላይ ሀዘናቸውን እጋራለው። ከተጎጂዎቹም ሁለቱን አውቃለሁ። ነገር ግን ለደረሰው ችግር የተወሰደው መፍትሔ ኢአመክኒዮአዊ እንደሆነም አምናለው። ምክንያቱም እዛ ከተማ ውስጥ በኖርኩባቸው አመታት እሳት ብዙ ቤቶችን ሲያቃጥል፣ ንብረት ሲያወድምና አልፎ አልፎም በሰው ህይወትና አካል ለይ ጉዳይ ሲያደርስ አይቻለሁ። ነገር ግን እሳትን ከሀገሩ እናጥፋ አልተባለም። አጥፊነቱ እንዳለ ሁሉ ጥቅሙም ከፍተኛ በመሆኑ። የቄጣላ ወንዝ እህልና ቤት እንዲሁም እጅግ ብዙ ሰዎችን እየወሰደ ብዙውን ጊዜ ለቤተሰቡ ሀዘን መወጫና ትክክለኛ ቀብር ማስፈፀሚያ እንኳን አስከሬን ሳይተው የብዙዎችን ልብ እንዳደማ ስሰማ ባድግም ውሃውን እናድርቀው ወይም አቅጣጫውን እንቀይር አልተባለም። ለምን ቢባል ጉዳት ቢያደርስም ጥቅሙም እጅግ ብዙ ነውና። እንዲ እንዲህ እያልኩ ብዙ ምሳሌዎችን ማንሳት እችላለው። እነዚህን ምሳሌዎች ውሾች ላይ ተግባራዊ ከተደረገው ውሳኔና እርምጃ አንፃር ሳየው መሰረተ ቢስ ይሆንብኛል። ውሻ ከናካቴው ይጥፋ ከማለት ይልቅ ውሻ የሚያሳድግ ሰው በአግባቡ እንዲያሳድግ ደንብ ቢወጣ፣ ውሻ በበሽታ ከተለከፈ ጉዳት ስለሚያደርስ የውሻ አሳዳጊዎች በተወሰነ ጊዜ ውስጥ ውሾቻቸውን እንዲያስከትቡና እንዲያስመረምሩ ግዴታ ቢሆን፣ ይህን ተላልፎ የሚገኝ ውሻ አሳዳጊ ላይ ግን ሕጋዊ እርምጃ ቢወሰድ፣ ባለቤት አልባ ውሾችን ያለን ኢኮኖሚ ሰብስቦ መጠለያ ላይ ማቆየትን የሚችል ባለመሆኑ አሳዛኝ ቢሆንም ከሰው ልጅ አይበልጥምና ሰው ላይ ሊያደርሱ የሚችሉትን ጉዳት ቀድሞ ለመከላከል ባገሪቱ ሲሰራ እንደተኖረው ማዘጋጃ ኃላፊነቱን ወስዶ ቢያሰወግድ፣ ይህ ሁሉ ሆኖ ውሻ ጉዳት ቢያደርስ ያገሪቱ ሕጎች ተመጣጣኝ ቅጣትና ካሳ የደነገጉ ስለሆነ እነሱን መጠቀም ይሻላል። ብቻ እጅግ ብዙ አማራጮችን ማቅረብና ገቢራዊ ማድረግ ይቻላል። እንዳሁኑ ውሻ በጅምላ ይወገድ የሚለው አማራጭ ግን በምንም መልኩ ምክንያታዊነቱን ማስረዳት የሚቻልለት አማራጭ አይደለም። እናም እባካችሁ ሺንሺቾን ዳግም ውሻ “ዉ … ዉ” የሚልባት ከተማ እናድርጋት።

©Copyright 2017 - 2018 All Rights Reserved.